କୋଭିଡ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଲକଡାଉନ୍ ପ୍ରଭାବରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଆର୍ଥିକ ମାନ୍ଦାବସ୍ଥାକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲା, ଏପରି ଏକ ସମୟରେ ସରକାର କୃଷି, ଶିଳ୍ପ, ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଇତ୍ୟାଦି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆମ ଦେଶକୁ ଆତ୍ମନିର୍ଭର କରିବାପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପଦକ୍ଷେପ ନେଲେ । ସଂପ୍ରତି ଇରାନ-ଆମେରିକା ଯୁଦ୍ଧ ହେଉ କି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଘଟଣାମାନେ ହେଉ, ଏହା ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବା ପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ । ତେଣୁ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଆମ ଦେଶକୁ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆତ୍ମନିର୍ଭର ହେବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଆମ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା କୃଷିକ୍ଷେତ୍ରରେ ଆତ୍ମନିର୍ଭର ହେବା ଜରୁରି । ଦ୍ରୁତ ସହରୀକରଣ ଏବଂ ଶିଳ୍ପ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସତ୍ତେ୍ୱ କୃଷି ଓଡ଼ିଶାର ଅର୍ଥନୀତିର ମେରୁଦଣ୍ଡ ହୋଇ ରହିଛି । ରାଜ୍ୟର ପ୍ରାୟ ତିନି-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଜନସଂଖ୍ୟା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କିମ୍ବା ପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ଜୀବିକା ପାଇଁ କୃଷି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି । ତଥାପି, ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ନିମ୍ନ ଉତ୍ପାଦକତା, ଛୋଟ ଛୋଟ ଜମି, ମୌସୁମୀ ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ନିର୍ଭରଶୀଳତା, ଆଞ୍ଚଳିକ ବୈଷମ୍ୟ ଏବଂ ସୀମିତ ମୂଲ୍ୟଯୁକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ । ଗତ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶା ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନରେ ଯଥେଷ୍ଟ ଅଗ୍ରଗତି ହାସଲ କରିଛି । ତଥାପି କୃଷି ଅଭିବୃଦ୍ଧିରେ ଅସମାନତା ଏବଂ ବାତ୍ୟା, ବନ୍ୟା, ମରୁଡ଼ି ଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଆମ ରାଜ୍ୟର କୃଷିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ ।
ଓଡ଼ିଶାରେ ଉର୍ବର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆଦିବାସୀ ଉଚ୍ଚଭୂମି ଏବଂ ମରୁଡ଼ିପ୍ରବଣ ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ କୃଷି-ଜଳବାୟୁ ବିବିଧତା ରହିଛି । ଏହି ବିବିଧତା ଫସଲ ବିଶେଷଜ୍ଞତା, ଉଦ୍ୟାନ କୃଷି, ମତ୍ସ୍ୟଚାଷ, ଜୈବିକ କୃଷି, ଡାଲି, ତୈଳବୀଜ ଏବଂ ବାଜରା ଚାଷ ପାଇଁ ଅପାର ସମ୍ଭାବନା ପ୍ରଦାନ କରେ । ତଥାପି ରାଜ୍ୟରେ କୃଷି ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକ ଅଞ୍ଚଳଭିତ୍ତିକ ହୋଇନାହିଁ । ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଶିଳ୍ପରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର Special Economic Zone / Industrial Park ପରି, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କୃଷି କ୍ଷେତ୍ର (Special Agriculture Zone) ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଏକ ଅଭିନବ ବିକଳ୍ପ । ଶିଳ୍ପରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର ପରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଭୌଗୋଳିକ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କୃଷିକ୍ଷେତ୍ର ଭାବରେ ଡିଜାଇନ୍ କରାଯାଇପାରେ, ଯାହା ଭିତ୍ତିଭୂମି, ଗବେଷଣା, ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ସୁବିଧା, ବଜାର ସଂଯୋଗ ଏବଂ ରପ୍ତାନି ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ôଥତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଫସଲ କିମ୍ବା କୃଷିଭିତ୍ତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥାଏ ।
ସଂପ୍ରତି ଓଡ଼ିଶା କୃଷି ବିକାଶରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋଡ଼ରେ ଠିଆ ହୋଇଛି । ବାରମ୍ବାର ଘୂର୍ଣ୍ଣିବାତ୍ୟା, ବନ୍ୟା, ମରୁଡ଼ି, ପାରମ୍ପରିକ କୃଷିର ହ୍ରାସ ପାଉଥିବା ଲାଭ ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ଅନିଶ୍ଚିତତା ବୃଦ୍ଧିପାଉଛି ଯାହା ଚାଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ନୂତନ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି । ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କୃଷି କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାର ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଗମ୍ଭୀରତାର ସହ ନେବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ସ୍ଥାନୀୟ ମାଟି, ଜଳବାୟୁ, ଜଳସମ୍ପଦ ଏବଂ ବଜାର ସମ୍ଭାବନା ଉପରେ ଆଧାରିତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଫସଲ ଏବଂ ଆନୁଷଙ୍ଗିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଉପରେ ଧ୍ୟାନଦେଇ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଅଞ୍ଚଳଭିତ୍ତିକ ଏସଏଜେଡ ଭାବରେ ଧ ର୍ମ ଧା ରା ବିକଶିତ କରାଯାଇପାରିବ । ଏପରି ଏକ ମଡେଲ ଓଡ଼ିଶାର କୃଷିକୁ ଜୀବନଧାରଣ ପାଇଁ କରାଯାଉଥିବା ଚାଷରୁ ବିବିଧ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟଯୁକ୍ତ ଗ୍ରାମୀଣ ଉଦ୍ୟୋଗରେ ପରିଣତ କରିପାରିବ । ଆମ ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ ଧାନ, ମତ୍ସ୍ୟଚାଷ ଏବଂ ପନିପରିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ । ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶା ଡାଲି ଏବଂ ତୈଳବୀଜ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ । କୋରାପୁଟ, କନ୍ଧମାଳ ଏବଂ ରାୟଗଡ଼ା ଭଳି ଆଦିବାସୀ ଜିଲ୍ଲାଗୁଡ଼ିକରେ ବାଜରା, ମସଲା, ଉଦ୍ୟାନ କୃଷି ଏବଂ ଜୈବିକ କୃଷି ପାଇଁ ପ୍ରଚୁର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି । ତଥାପି ଓଡ଼ିଶାରେ କୃଷି ଯୋଜନା ମୁଖ୍ୟତଃ ସବୁ ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ସମାନ ରହିଛି । ସମାନ ନୀତି ଢାଞ୍ଚା ପ୍ରାୟତଃ ଭିନ୍ନ ପରିବେଶଗତ ପରିସ୍ଥିତି ଥିବା ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ । ଏହା ସୀମିତ ଉତ୍ପାଦକତା ଏବଂ ଚାଷୀଙ୍କ ଆୟ ସମ୍ଭାବନାକୁ ହ୍ରାସ କରୁଛି ।
ଆଜି ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାୟ ୭୩ରୁ ୭୬ ପ୍ରତିଶତ ଜନସଂଖ୍ୟା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କିମ୍ବା ପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ କୃଷି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି । ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ୮୭ଲକ୍ଷ ହେକ୍ଟର ଫସଲ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି । ତଥାପି ଜଳସେଚନ କଭରେଜ୍ ମୋଟ୍ ଚାଷ ଜମିର ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶରୁ କମ୍ ସୀମିତ ରହିଛି । ତେଣୁ କୃଷି ମୌସୁମୀ ବର୍ଷା ଉପରେ ବହୁଳ ଭାବରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଆଉ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ହେଉଛି ଧାନଚାଷ ଉପରେ ଓଡ଼ିଶାର ଚାଷୀ ଅତ୍ୟଧିକ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ପ୍ରାୟ ୭୭ ପ୍ରତିଶତ ଫସଲ କ୍ଷେତ୍ର ଧାନଚାଷ ଅଧୀନରେ ଅଛି । ଯଦିଓ ଭାରତର ଧାନ ଉତ୍ପାଦନରେ ଓଡ଼ିଶା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଦାନ ରଖେ । କମ୍ ଲାଭ ପରିମାଣ, ଅଧିକ ଜଳ ବ୍ୟବହାର, ମାଟି ଅବକ୍ଷୟ, ବନ୍ୟା, ଘୂର୍ଣ୍ଣିବାତ୍ୟାର ସମ୍ଭାବନା ଏବଂ ସରକାରୀ କ୍ରୟବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ରହିଥାଏ ଧାନ ଫସଲ ।
ଏହି କ୍ରମରେ କୋରାପୁଟ ଏବଂ ରାୟଗଡ଼ା ବାଜରା ଏବଂ ଜୈବିକ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ର ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇପାରିବେ । କନ୍ଧମାଳକୁ ହଳଦୀ ଏବଂ ମସଲା କ୍ଷେତ୍ର ଭାବରେ ବିକଶିତ କରାଯାଇପାରିବ । କଳାହାଣ୍ଡି ଏବଂ ବଲାଙ୍ଗୀର ଡାଲି ଏବଂ ତୈଳବୀଜ କ୍ଷେତ୍ର ହୋଇପାରିବ । ଉପକୂଳ ଓଡ଼ିଶା ମତ୍ସ୍ୟପାଳନ, ଚାଉଳ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଏବଂ ଉଦ୍ୟାନ କୃଷି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇପାରିବ । ଏପରି ବିଶେଷଜ୍ଞତା ଉତ୍ପାଦକତାକୁ ଉନ୍ନତ କରିପାରିବ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ କୃଷି ଶିଳ୍ପ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବ । ଚାଷୀମାନେ କେବଳ ଚାଷ ସହାୟତା ପାଇଁ ନୁହେଁ ବରଂ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ, ସଂରକ୍ଷଣ, ବ୍ରାଣ୍ଡିଂ, ପ୍ୟାକେଜିଂ ଏବଂ ରପ୍ତାନି ସୁବିଧା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସୁବିଧା ପାଇପାରିବେ। ଓଡ଼ିଶା ବର୍ତ୍ତମାନ କମ୍ ମୂଲ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଧାନ, ହଳଦୀ, ମାଣ୍ଡିଆ, ସପୁରି, ପଣସ, ମସଲା ସାମଗ୍ରୀ ବହୁ ପରିମାଣର କଞ୍ଚା କୃଷି ଉତ୍ପାଦ ରପ୍ତାନି କରେ। ପ୍ରକ୍ରିୟାକୃତ ମସଲା ଉତ୍ପାଦ ବଦଳରେ ହଳଦୀ କଞ୍ଚା, ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ବିନା ଫଳ, ବ୍ରାଣ୍ଡେଡ୍ ଚାଉଳ ଶିଳ୍ପ ବିନା ଧାନ ରପ୍ତାନି କରାଯାଏ । ଏ ଦିଗରେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ୟୁନିଟ୍, ଶୀତଳ ସଂରକ୍ଷଣ ଶୃଙ୍ଖଳା, ପ୍ୟାକେଜିଂ କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ପରିବହନ ନେଟୱାର୍କଗୁଡ଼ିକ ବିଶେଷକରି ଯୁବପିଢ଼ି ଏବଂ ମହିଳା ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ ପାଇଁ ବୃହତ ପରିମାଣର ଗ୍ରାମୀଣ ନିଯୁକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବ ।
ସେହିପରି ଓଡ଼ିଶା ବାରମ୍ବାର ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼, ବନ୍ୟା, ମରୁଡ଼ି ଏବଂ ଅନିୟମିତ ବର୍ଷାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଏ । ଅଞ୍ଚଳ-ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କୃଷି ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ଜଳବାୟୁ-ପ୍ରତିରୋଧୀ ଫସଲ ପ୍ରଣାଳୀ ଯେପରିକି ମରୁଡ଼ି-ପ୍ରତିରୋଧୀ ବାଜରା, ଲୁଣିଆ ପ୍ରତିରୋଧୀ ଧାନ ଏବଂ ସ୍ୱଳ୍ପ ଜଳ ତୈଳବୀଜ ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ । ଓଡ଼ିଶାର ଆଦିବାସୀ ଏବଂ ଆଦିବାସୀ କୃଷି ପରମ୍ପରାର ସୁରକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ସମାନ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । କୋରାପୁଟ ଅଞ୍ଚଳ ଏହାର ପାରମ୍ପରିକ ଧାନ, ଜୈବ ବିବିଧତା ଏବଂ ସ୍ଥାୟୀ କୃଷି ପଦ୍ଧତି ପାଇଁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ । ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କୃଷି କ୍ଷେତ୍ର ଏସଏଜେଡଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱଦେଶୀ ବିହନ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାରେ ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ବଜାର ସମ୍ଭାବନା ସହିତ ଜୈବିକ କୃଷିକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ । ଯଦି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଯୋଜନା କରାଯାଏ ତେବେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କୃଷିକ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଶାର ଦ୍ୱିତୀୟ କୃଷି ପରିବର୍ତ୍ତନର ମୂଳଦୁଆ ହୋଇପାରିବ । ସେମାନେ କୃଷିକ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରିବେ । ଜୀବିକା ନିର୍ବାହରୁ ବାଣିଜ୍ୟକରଣ,ଏକ କୃଷିରୁ ବିବିଧତା ଏବଂ ନିମ୍ନ ଆୟକାରୀ କୃଷିରୁ ଗ୍ରାମୀଣ ସମୃଦ୍ଧି ।
ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ପ୍ରାୟ ୨୦୧୧ ମସିହାରେ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କୃଷିକ୍ଷେତ୍ର ଘୋଷଣା କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ହୋଇଥିଲା । ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଜୈବିକ କୃଷି, ବିହନ ଉତ୍ପାଦନ, ସମନ୍ୱିତ ପାହାଡ଼ୀ କୃଷି, ଜଳସେଚନ, ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଏବଂ ବିପଣନର ସୁବିଧା ସହ ଏହି ମଡେଲରେ ୨୪ଘଣ୍ଟା ବିଦ୍ୟୁତ ସହାୟତା, ଜଳସେଚନ ଭିତ୍ତିଭୂମି ମୃତ୍ତିକା ଚିକିତ୍ସା ସୁବିଧା, କୃଷି ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ କୃଷକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାଲିମର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା । ସେହିପରି କେରଳ ମଧ୍ୟ ଫସଲ-ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କୃଷି ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବାପାଇଁ ବିଶେଷ କୃଷି ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲା । ଏହି ରାଜ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଫସଲ ପାଇଁ ପୃଥକ କ୍ଷେତ୍ର ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲା । ଚାଉଳ ପାଇଁ କୁଟ୍ଟାନାଡ ଏବଂ ପାଲକ୍କଡ, କଦଳୀ ପାଇଁ ତ୍ରିସୁର, ଫୁଲ ଚାଷ ପାଇଁ ୱାୟାନାଡ ।
ହରିଆଣା ରାଜ୍ୟକୁ ଜଳବାୟୁ ଏବଂ ଫସଲ ଉପଯୁକ୍ତତା ଉପରେ ଆଧାର କରି ଚାରୋଟି ଉଦ୍ୟାନ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲା । ଫଳ, ଫୁଲ, ପନିପରିବା ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ଶକ୍ତି ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ପାର୍କ। ଏହି ନୀତି ପାରମ୍ପରିକ ଗହମ ଧାନ ଚାଷରୁ ବିବିଧତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥିଲା । ଓଡ଼ିଶା ସେହିପରି ପାରମ୍ପରିକ ଧାନଚାଷ ନିର୍ଭରଶୀଳତାରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିବ । ପଡ଼ୋଶୀ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ କ୍ରମଶଃ ଅଞ୍ଚଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କୃଷି-ଶିଳ୍ପ ଯୋଜନା ଗ୍ରହଣ କରି ଏହାର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ମତ୍ସ୍ୟଚାଷ, ଜଳଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ରପ୍ତାନି, ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦିଆଯିବାବେଳେ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ଉଦ୍ୟାନ କୃଷି ଏବଂ କୃଷି ଶିଳ୍ପକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରାଯାଉଛି । ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ ସମ୍ପ୍ରତି ବିଭିନ୍ନ କୃଷି-ଜଳବାୟୁ ଅଞ୍ଚଳରେ କ୍ଷେତ୍ର-ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିହନ ପାର୍କ ଆରମ୍ଭ କରିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ପଶ୍ଚିମ ୟୁପି, ତରାଇ, ବୁନ୍ଦେଲଖଣ୍ଡ ଏବଂ ପୂର୍ବ ୟୁପି । ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି କ୍ଷେତ୍ର-ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିହନ ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ଏବଂ ବୈଜ୍ଞାନିକ ବିଶେଷଜ୍ଞତା ମାଧ୍ୟମରେ ଉତ୍ପାଦକତାକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ।
ସାରା ଭାରତରେ କୃଷି ରପ୍ତାନି କ୍ଷେତ୍ର (Agricultural Export Zones) ଅଞ୍ଚଳ-ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କୃଷି ଯୋଜନାକୁ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିକାଶ ରଣନୀତି ଭାବରେ ଜାତୀୟସ୍ତରରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି । ଭାରତ ୨୦୦୧ ପରଠାରୁ APEDA (Agricultural and Processed food products export Development Authority ଅଧୀନରେ ରପ୍ତାନିଭିତ୍ତିକ କୃଷିର ପ୍ରସାର ପାଇଁ କୃଷି ରପ୍ତାନି କ୍ଷେତ୍ର (AEZs) ପ୍ରଚଳନ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଯୋଜନାରେ କୃଷି ଉତ୍ପାଦନ, ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ, ପ୍ୟାକେଜିଂ, ଶୀତଳଭଣ୍ଡାର ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ରପ୍ତାନି ସମନ୍ୱିତ ସହାୟତାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି । ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଫସଲ ପାଇଁ AEZs ବିକଶିତ କରିଛନ୍ତି, ଯେପରିକି ଆମ୍ବ, ଅଙ୍ଗୁର, ମସଲା, ବାସମତୀ ଚାଉଳ, ଫୁଲଚାଷ, ଚା ଏବଂ ପନିପରିବା । ଏହି ଉଦାହରଣଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବରେ ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଅନେକ ରାଜ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଫସଲ ବିଶେଷଜ୍ଞତା, କୃଷି-ଜଳବାୟୁ ଯୋଜନା, ମୂଲ୍ୟବୃଦ୍ଧି, ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ଅଞ୍ଚଳଭିତ୍ତିକ କୃଷିନୀତିକୁ ପ୍ରୟୋଗ କରି ଏ ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛନ୍ତି । ତଥାପି, ବିପୁଳ କୃଷି ବିବିଧତା ସତ୍ତେ୍ୱ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମନ୍ୱିତ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କୃଷିକ୍ଷେତ୍ର ନୀତିର ଅଭାବ ଅଛି । ଅନେକ ରାଜ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନାମରେ ସମାନ ଅଞ୍ଚଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କୃଷି ବିକାଶ ମଡେଲ ଗ୍ରହଣ କରିସାରିଛନ୍ତି । ଏହି ଅଭିଜ୍ଞତାରୁ ଓଡ଼ିଶା ଯଥେଷ୍ଟ ଶିଖିପାରିବ । ଓଡ଼ିଶା ଜାତୀୟସ୍ତରରେ କୃଷିକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଗ୍ରଣୀ ହେବାକୁ ହେଲେ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟର ମଡେଲକୁ ଆପଣେଇନେବାକୁ ହେବ ।
