କାଠମାଣ୍ଡୁ: ନେପାଳ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ୨୬ଟି ପ୍ରମୁଖ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ, ଯେପରିକି ଫେସବୁକ, ଇନଷ୍ଟାଗ୍ରାମ, ହ୍ୱାଟସଆପ, ଏକ୍ସ (ପୂର୍ବରୁ ଟ୍ୱିଟର) ଏବଂ ୟୁଟ୍ୟୁବ ଆଦି ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଲଗାଯିବା ପରେ ଦେଶରେ ବ୍ୟାପକ ବିକ୍ଷୋଭ ଦେଖାଦେଇଛି। ଏହି ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଯୁବକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୀବ୍ର ଅସନ୍ତୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଯାହା ରାଜଧାନୀ କାଠମାଣ୍ଡୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହରରେ ହିଂସାତ୍ମକ ସଂଘର୍ଷରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ଏହି ବିକ୍ଷୋଭରେ ଅତି କମରେ ୧୬ ଜଣଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ସହ ୧୦୦ରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ଆହତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ପ୍ରତିବନ୍ଧକର କାରଣ
ନେପାଳ ସରକାର ଜାରି କରିଥିବା ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ୨୦୨୩ ମସିହାରେ ଜାରି ହୋଇଥିବା 'ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ବ୍ୟବହାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିକା' ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ପ୍ଲାଟଫର୍ମକୁ ନେପାଳର ଯୋଗାଯୋଗ ଏବଂ ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟରେ ନିବନ୍ଧନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ନେପାଳରେ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରତିନିଧି ନିଯୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଏବଂ ଅଭିଯୋଗ ନିରାକରଣ ଅଧିକାରୀ ଓ ନିୟମ ପାଳନ ଅଧିକାରୀ ନିଯୁକ୍ତ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଥିଲା। ଅଗଷ୍ଟ ୨୮ରେ ଜାରି ହୋଇଥିବା ଏକ ସପ୍ତାହର ଅଲ୍ଟିମେଟମ ପରେ ମେଟା (ଫେସବୁକ, ଇନଷ୍ଟାଗ୍ରାମ, ହ୍ୱାଟସଆପ), ଆଲଫାବେଟ (ୟୁଟ୍ୟୁବ), ଏକ୍ସ, ରେଡ଼ିଟ ଏବଂ ଲିଙ୍କଡ଼ଇନ ଆଦି ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ନିବନ୍ଧନ କରିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୪ରୁ ଏହି ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଲାଗୁ କରାଯାଇଛି।
ସରକାର ଦାବି କରୁଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ନିବନ୍ଧନ ନିୟମ ଘୃଣାଜନକ ବକ୍ତବ୍ୟ, ମିଥ୍ୟା ଖବର ଏବଂ ଅନଲାଇନ ଅପରାଧକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ। ଏହା ନେପାଳର ସୁପ୍ରିମ କୋର୍ଟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରୁଛି। ଯାହା ଅନୁମୋଦନ ବିନା ଚାଲୁଥିବା ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ କହିଥିଲା।
ବିକ୍ଷୋଭ ଓ ହିଂସା
ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୮ ତାରିଖରେ, ହଜାର ହଜାର ଯୁବକ, ବିଶେଷକରି ଜେନ-ଜି(୧୩ରୁ ୨୮ବର୍ଷ) ପିଢ଼ିର ଲୋକମାନେ, କାଠମାଣ୍ଡୁର ମୈତିଘର ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ବିରୁଦ୍ଧରେ ବିକ୍ଷୋଭ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। ଏହି ବିକ୍ଷୋଭ କେବଳ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ବିରୋଧରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସରକାରୀ ଦୁର୍ନୀତି ଓ ନୀତିନିୟମର ଅଭିଯୋଗ ବିରୁଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ବିକ୍ଷୋଭକାରୀମାନେ "ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ବନ୍ଦ କର, ଦୁର୍ନୀତି ବନ୍ଦ କର" ଏବଂ "ଯୁବକମାନେ ଦୁର୍ନୀତି ବିରୁଦ୍ଧରେ ଠିଆହୁଅ" ଭଳି ସ୍ଲୋଗାନ ସହିତ ପ୍ଲାକାର୍ଡ ଧରି ରାଜପଥରେ ବିରୋଧ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରଦର୍ଶନ ସମୟରେ, କେତେକ ବିକ୍ଷୋଭକାରୀ ସଂସଦ ଭବନ ନିକଟସ୍ଥ ନିଷିଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଯେଉଁଥିପାଇଁ ପୋଲିସ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇଥିଲା, ଯାହା ପରେ ସଂଘର୍ଷରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା। ପୋଲିସ ଏହା ବିରୁଦ୍ଧରେ କଡା କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରି ୱାଟର କ୍ୟାନନ, ରବର ବୁଲେଟ, ଲାଠି ଏବଂ ଟିୟର ଗ୍ୟାସ ବ୍ୟବହାର କରି ବିକ୍ଷୋଭକାରୀଙ୍କୁ ଛତ୍ରଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲା। କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେନା ମଧ୍ୟ ମୁତୟନ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ କାଠମାଣ୍ଡୁର ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ କର୍ଫ୍ୟୁ ଜାରି କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ସଂଘର୍ଷରେ ଅତି କମରେ ୧୬ ଜଣଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ୨୮ ଜଣ ପୋଲିସ ଅଧିକାରୀ ମଧ୍ୟ ଆହତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ବିବାଦ
ଏହି ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ନେପାଳରେ ବ୍ୟାପକ ଅଶାନ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଦେଶର ପ୍ରାୟ ୧୩.୫ ନିୟୁତ ଫେସବୁକ ବ୍ୟବହାରକାରୀ ଏବଂ ୩.୬ ନିୟୁତ ଇନଷ୍ଟାଗ୍ରାମ ବ୍ୟବହାରକାରୀ ଏହି ନିଷେଧାଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ବ୍ୟବସାୟ, ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଏବଂ ପ୍ରବାସୀ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ପରିବାର ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ଉପରେ ଏହାର ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଛି। ନେପାଳର ପ୍ରାୟ ୭.୫% ଜନସଂଖ୍ୟା ବିଦେଶରେ ରହୁଛନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ ପରିବାର ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ପାଇଁ ଏହି ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ସିଧାସଳଖ ନିର୍ଭର କରିଥାନ୍ତି।
ଅନେକ ସମାଲୋଚକ ଏହି ପଦକ୍ଷେପକୁ ମୁକ୍ତ ଭାଷଣ ଏବଂ ପ୍ରେସ ସ୍ୱାଧୀନତା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ବୋଲି ଅଭିହିତ କରିଛନ୍ତି। କମିଟି ଟୁ ପ୍ରୋଟେକ୍ଟ ଜର୍ଣ୍ଣାଲିଷ୍ଟସ୍ (ସିପିଜେ) ଭଳି ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅଧିକାର ସଂଗଠନମାନେ ଏହାକୁ "ପ୍ରେସ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଏକ ବିପଜ୍ଜନକ ପୂର୍ବାଧିକାର" ବୋଲି ଚେତାବନୀ ଦେଇଛନ୍ତି। ବିକ୍ଷୋଭକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଭିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ସରକାରୀ ଦୁର୍ନୀତି ଏବଂ ନୀତିନିୟମ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସ୍ୱର ଦବାଇବା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରୟାସ।
ସରକାରୀ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କେ.ପି. ଶର୍ମା ଓଲିଙ୍କ ସରକାର ଏହି ପ୍ରତିବନ୍ଧକକୁ ନେପାଳୀ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଇଥିବା ଏକ ଆଇନଗତ ପଦକ୍ଷେପ ବୋଲି ଯୁକ୍ତି ଦେଇଛନ୍ତି। ଯୋଗାଯୋଗ ମନ୍ତ୍ରୀ ପୃଥ୍ୱୀ ସୁବ୍ବା ଗୁରୁଙ୍ଗ କହିଛନ୍ତି ଯେ ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ନିବନ୍ଧନ ପାଇଁ ଏକ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହାକୁ ଅଣଦେଖା କରିଥିଲେ। ଟିକଟକ, ଭାଇବର ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ନିବନ୍ଧନ କରିଥିବାରୁ ଏହା ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଲାଗୁ ହୋଇନାହିଁ।
ଏକ୍ସ ଏବଂ ମେଟା ଭଳି କିଛି ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ନିବନ୍ଧନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମ ପାଳନ କରିନାହାଁନ୍ତି।
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ
ବିକ୍ଷୋଭକାରୀମାନେ କେବଳ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ନୁହେଁ ବରଂ ସରକାରୀ ଦୁର୍ନୀତି ଏବଂ ନୀତିନିୟମ ବିରୁଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର ଉଠାଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଅଭିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି ଯେ ରାଜନେତାମାନେ ଅବୈଧ ଅର୍ଥ ବ୍ୟବହାର କରି ନିଜ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ବିଦେଶରେ ବିଳାସପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ ପାଇଁ ପଠାଉଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ସାଧାରଣ ନାଗରିକମାନେ ଆର୍ଥିକ ସଂଘର୍ଷରେ ରହିଛନ୍ତି।
ଏହା ପୂର୍ବରୁ, ୨୦୨୩ ମସିହାରେ ନେପାଳ ଟିକଟକ ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଲଗାଇଥିଲା। ତେବେ ପରେ ଟିକଟକ ନେପାଳ ସରକାରଙ୍କ ନିୟମ ପାଳନ କରିବା ପରେ ୨୦୨୪ ଅଗଷ୍ଟରେ ଏହି ପ୍ରତିବନ୍ଧକକୁ ଉଠାଇ ନିଆଯାଇଥିଲା।
ନେପାଳର ଏହି ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଏବଂ ତଦଜନିତ ବିକ୍ଷୋଭ ଦେଶରେ ଏକ ଗଭୀର ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ସଙ୍କଟକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆମିଛି। ଯୁବକମାନଙ୍କର ଆକ୍ରୋଶ ଏବଂ ସରକାରୀ ନିଷ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତେଜନା ଜାରି ରହିଛି। ଯାହା ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଆହୁରି ଜଟିଳ ହୋଇପାରେ ବୋଲି ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ମତ୍ତ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।
