ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୫/୫ : ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ହାରିବା ପରେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମମତା ବାନାର୍ଜୀ ଇସ୍ତଫା ଦେବାକୁ ମନା କରିଦେଇଛନ୍ତି । ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ସେ ପଦରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେବେ ନାହିଁ। ଯଦି ଏପରି ହୁଏ ତେବେ କ'ଣ ହେବ ? ତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କ'ଣ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇପାରିବ ? ସମ୍ବିଧାନ ଏହାକୁ ନେଇ କ'ଣ କୁହେ ? ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କାଳ ଶେଷ ହେବା ପରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପଦବୀ କ'ଣ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବରେ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ ।
ନିର୍ବାଚନ ହାରିବା ପରେ ମମତା ବାନାର୍ଜୀ କିମ୍ବା ଯେ କୌଣସି ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଇସ୍ତଫା ଦେବାକୁ ମନା କରିବା ଏକ ଗମ୍ଭୀର ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଙ୍କଟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ । ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁଯାୟୀ, ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ କିଛି ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇପାରେ । ପ୍ରକାଶ ଯେ, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ବିଧାନସଭାର କାର୍ଯ୍ୟ କାଳ ୭ମଇ ୨୦୨୬ରେ ଶେଷ ହେଉଛି । ସମ୍ବିଧାନରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପଦ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ । ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପଦର ସର୍ତ୍ତାବଳୀ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଇସ୍ତଫା ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି ।
ଧାରା ୧୬୪ ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ରାଜ୍ୟପାଳ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରନ୍ତି । ଏହି ଧାରା ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ ଯେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କେବଳ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ଚାହିଁବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଦବୀରେ ଥାଆନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ରୀ ପରିଷଦ ବିଧାନସଭା ନିକଟରେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ। ଯଦି କୌଣସି ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନିର୍ବାଚନରେ ହାରିଯାଆନ୍ତି କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଦଳ ବହୁମତ ହରାଇଦିଏ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ଆଉ କ୍ଷମତାରେ ରହିବାର ନୈତିକ କିମ୍ବା ଆଇନଗତ ଅଧିକାର ନାହିଁ। ପରାଜୟ ସତ୍ତ୍ୱେ ଯଦି ଜଣେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଇସ୍ତଫା ଦେବାକୁ ମନା କରନ୍ତି, ତେବେ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ପାଖରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି :
ପଦରୁ ବହିଷ୍କାର : ରାଜ୍ୟପାଳ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ବହିଷ୍କାର କରିପାରିବେ । ଯଦି ବହୁମତ ହରାଇବା କିମ୍ବା ନିର୍ବାଚନ ହାରିବା ପରେ ଇସ୍ତଫା ନ ଦେବାକୁ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଯନ୍ତ୍ରପାତିର ବିଫଳତା ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ ତେବେ ରାଜ୍ୟପାଳ ସେମାନଙ୍କୁ ପଦରୁ ବହିଷ୍କାର କରିପାରିବେ।
ଆସ୍ଥା ଭୋଟ : ରାଜ୍ୟପାଳ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଗୃହରେ ତାଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ଗରିଷ୍ଠତା ପ୍ରମାଣ କରିବାକୁ କହିପାରିବେ। ଯଦି ସେ ହାରିଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ସେ ତାଙ୍କର ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତା ପ୍ରମାଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ ଏବଂ ଗୃହରେ ଅନାସ୍ଥା ଭୋଟ ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କୁ ବହିଷ୍କାର କରାଯାଇପାରିବ।
ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଯଦି ତୃଣମୂଳର ବହୁମତ ନାହିଁ, ତେବେ ସରକାର ଜାରି ରହିପାରିବ ନାହିଁ। ନୂତନ ବିଧାନସଭା ଗଠନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମମତା କେବଳ କାମଚଳା ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ ରହିପାରିବେ। ଫଳାଫଳ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ଘୋଷଣା ହେବା ମାତ୍ରେ, ରାଜ୍ୟପାଳ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ଦଳକୁ ସରକାର ଗଠନ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବେ। ଏପରି କ୍ଷେତ୍ରରେ, ତାଙ୍କୁ ପଦ ଛାଡିବାକୁ ପଡିବ।
ଯଦି ସେ ଇସ୍ତଫା ନ ଦିଅନ୍ତି, ଏକ ନୂତନ ସରକାର ଗଠନ ହେବ
ମମତା ବାନାର୍ଜୀଙ୍କ ଇସ୍ତଫା ନ ଦେବାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ସମ୍ଭବତଃ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ହେବ, କାରଣ ତାଙ୍କ ଦଳ ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ବାଚନରେ ପରାସ୍ତ ହୋଇସାରିଛି। ବିଧାନସଭାର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି। ରାଜ୍ୟପାଳ ବିଜେପି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦଳ ହେବା ଏବଂ ବହୁମତ ହାସଲ କରିବା ପରେ ସରକାର ଗଠନ କରିବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ। ତେଣୁ, ଇସ୍ତଫା ଦେବାକୁ ତାଙ୍କର ମନା କରିବା କ୍ଷମତା ହସ୍ତାନ୍ତରକୁ ରୋକିବ ନାହିଁ।
ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର
ଧାରା ୧୭୨ ରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭାର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ସର୍ବାଧିକ ୫ବର୍ଷ ହୋଇଥାଏ । ଏହାକୁ ଆଧାର କରି ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇଥାଏ । ଧାରା ୧୬୪ରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ "ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ଚାହିଁବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ" ପଦବୀରେ ଥାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁଯାୟୀ, ଅର୍ଥାତ୍ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତା ହରାଇବା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବରେ ପଦବୀରେ ରହିବାର ଅଧିକାର ହରାଇବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ।
ସୁରକ୍ଷା ବାହିନୀଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ନିଆଯିବ
ଯଦି ଜଣେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ବହିଷ୍କାର ହେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଖାଲି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ବାହିନୀକୁ ଡକାଯାଇପାରେ। କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଖାଲି କରାଯାଇପାରେ।
