କିଛିଦିନ ପୂର୍ବରୁ ‘ନୂଆ ଓଡ଼ିଶା' ପାଇଁ ଏକ ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ ନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ସମୟରେ ମୋତେ ଏକ ଭିନ୍ନ ଢାଞ୍ଚା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କୁ ଦକ୍ଷ କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ସାମର୍ଥ୍ୟ ଓ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଅଂଶୀଦାରଙ୍କୁ ଭିନ୍ନପ୍ରକାରରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଥିଲା ଏହି ନୀତିର ମୁଖ୍ୟ ଆଭିମୁଖ୍ୟ । କୌଶଳ ବା ‘ସ୍କିଲ୍' ସ୍ୱଭାବତଃ ଗତିଶୀଳ । ତେଣୁ ଏହାର ନୀତି ମଧ୍ୟ ସେତିକି ନମନୀୟ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହି ନମନୀୟତା ଯୋଗୁଁ ହିଁ ରାଜ୍ୟର କିଛି ଯୁବକମାନେ ଜାପାନ ପରି ଦେଶରେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି ତ' କିଛି ପିଲା ଭୁବନେଶ୍ୱରର ‘ଭିଭାଣ୍ଟ ତାଜ' ଭଳି ପ୍ରିମିୟମ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ କାମ କରିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳିପାରିଛି । ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ ଯେ, ଏକ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ନୀତି କିପରି ବ୍ୟକ୍ତିର ଆକାଂକ୍ଷା ସହ ନୂତନ ସୁଯୋଗକୁ ଯୋଡ଼ିପାରେ । ଏକ ଭିନ୍ନ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ, ଭୁବନେଶ୍ୱର ଏବଂ ଝାରସୁଗୁଡ଼ା ବିମାନ ସଂଯୋଗ ବୃଦ୍ଧିକରିବା ପାଇଁ ଏୟାରଲାଇନ୍ସ ଗୁଡ଼ିକୁ ଭାୟାବିଲିଟି ଗ୍ୟାପ୍ ଫଣ୍ଡିଂ (ଭିଜିଏଫ) ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ଗନ୍ତବ୍ୟ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଇଥିଲା । ସୀମିତ ବିମାନ ଚଳାଚଳ ଏବଂ ଆମର ବିମାନବନ୍ଦରଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ଚାହିଦା ଥିବା ଗନ୍ତବ୍ୟସ୍ଥଳ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଏୟାରଲାଇନ୍ସଗୁଡ଼ିକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ହେତୁ ଏହି ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲା । ତେଣୁ ସାମାଜିକ ଆହ୍ୱାନର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ସମାନ ସ୍ତରରେ ନୀତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପକରଣ ପାଲଟିଯାଏ । ଏହା ଏକ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଜ୍ୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ପ୍ରାଥମିକତା, ସଂସ୍ଥାଗତ ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥାଏ । ଭାରତ ଭଳି ବିବିଧତା ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କେତେ ଜଟିଳ ଏବଂ ଦାବିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପାରେ ତାହା ବୁଝିବା ପ୍ରକୃତରେ ଆହ୍ୱାନପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରକମାନେ ମଜବୁତ ଏବଂ ବ୍ୟାପକ ନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖୁଥିବାବେଳେ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ମାନକୀକୃତ କରିବା ଏବଂ ବିଚକ୍ଷଣତାକୁ ଦୂର କରିବାର ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାୟତଃ କଠୋର ଢାଞ୍ଚା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ତେବେ ନୀତିରେ ନମନୀୟତା ଏକ ଦୁର୍ବଳତା ନୁହେଁ, ଏହା ପରିପକ୍ୱତାର ସଙ୍କେତ । ଗତିଶୀଳତା ବିନା ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହାସଲ କରିବାରେ ବିଫଳ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ଥାଏ । ଏଥିସହିତ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାର ବିବିଧ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି, ସ୍ଥିରତା ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଟେମ୍ପଲେଟ୍ ମାଧ୍ୟମରେ କିଛିମାତ୍ରାରେ ମାନକୀକରଣ ଆବଶ୍ୟକ ।
ସରକାରରେ ନୀତି ଚୟନ କ୍ୱଚିତ୍ ସଠିକ୍ କିମ୍ବା ଭୁଲ୍ ବର୍ଗରେ ପଡ଼େ । ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ, ପ୍ରାଥମିକତା ଏବଂ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହୁଏ ଏବଂ ସେହି ଅନୁଯାୟୀ ଚୟନ କରାଯାଏ । ଅନେକ ସମୟରେ କୁହାଯାଏ ନୀତି ଭଲ କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଖରାପ । ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେ, ଯଦି ଡିଜାଇନ୍ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଭାବରେ ବିଚାର କରାଯାଇନାହିଁ, ତେବେ ନୀତିକୁ ଭଲ କୁହାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ । ଆର୍ଥିକ ସତର୍କତା ଏବଂ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ସହିତ ସନ୍ତୁଳିତ କରିବା କେବଳ ଏକ କଳା ନୁହେଁ ବରଂ ଏହା ଏକ ବିଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ।
ଇଂଲଣ୍ଡରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ସମୟରେ ମୁଁ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣର ଅନେକ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲି । ନୀତିଗୁଡ଼ିକ କିପରି ପରିକଳ୍ପନା ଏବଂ ବିକଶିତ ହୁଏ ତାହା ବୁଝିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ଅନେକ ମୋଟା ବହି ଅଧ୍ୟୟନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ଭାରତର ନୀତିକ୍ଷେତ୍ରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଜଣେ ଅଧିକାରୀ ଭାବରେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଗତ ଢାଞ୍ଚାଗୁଡ଼ିକୁ ବାସ୍ତବ ଦୁନିଆରେ ଅନୁଭବ କରିବା ଉଭୟ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜିଂ ଏବଂ ଜ୍ଞାନପୂର୍ଣ୍ଣ । ଯଦିଓ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ତରରେ ଘୋଷଣା ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇପାରେ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଫଳାଫଳରେ ପରିଣତ କରିବା ପାଇଁ ଗଭୀର ବୁଝାମଣା ଏବଂ ନିରନ୍ତର ପ୍ରୟାସ ଆବଶ୍ୟକ । ଏକ ସଫଳ ଫ୍ଲାଗସିପ୍ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଉଡାନ (ଉଡ଼େ ଦେଶ କା ଆମ୍ ନାଗରିକ) କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଇସ୍ତାହାରରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ବିମାନ ସଂଯୋଗ ବୃଦ୍ଧି ଉପରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଆରମ୍ଭ ହେଇଥିଲା, ଯାହା ଏତେବର୍ଷ ପରେ ବି ବିକାଶପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଚାଲିଛି ।
ଐତିହାସିକ ଭାବରେ, ଶାସକମାନେ ସର୍ବଦା ସେମାନଙ୍କ ସମାଜର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ କରିଛନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବାପାଇଁ ରାଜା ଅଶୋକ ଧର୍ମ ଆଧାରିତ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ଅଧୀନରେ କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଆଧୁନିକ ଶାସନରେ ନୀତି ଚୟନ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଗଠନମୂଳକ ହେବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଏ । "ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ମଡେଲ’ ସମସ୍ୟାର ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିହ୍ନଟ, ବିକଳ୍ପ ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ମୂଲ୍ୟ-ଲାଭ ବିଶ୍ଳେଷଣ ମାଧ୍ୟମରେ ସବୁଠାରୁ ଦକ୍ଷ ବିକଳ୍ପ ଚୟନ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ । ତଥାପି, ବାସ୍ତବରେ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ କ୍ୱଚିତ୍ ଶୁଦ୍ଧ ଯୁକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ରାଜନୈତିକ ବିଚାର, ସଂସ୍ଥାଗତ ସୀମା ଏବଂ ସାମାଜିକ ଜଟିଳତା ନୀତିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାୟରେ ଆକାର ଦେଇଥାଏ ।
ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ହେଉଛି ବୃଦ୍ଧିଶୀଳତା, ଯାହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ ନୀତି ନିର୍ମାତାମାନେ କ୍ୱଚିତ୍ ବ୍ୟାପକ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି । ଏହା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସେମାନେ ଛୋଟ, ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଡଜଷ୍ଟମେଣ୍ଟ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଗକୁ ବଢନ୍ତି ଯେପରିକି "ଯୋଗାଡ଼ ମାଧ୍ୟମରେ’, କାରଣ ବ୍ୟାପକ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପ୍ରାୟତଃ ବ୍ୟାବହାରିକ ଅଟେ । ନୀତିରେ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଅଧିକ ଗ୍ରହଣୀୟ, କାରଣ ସେମାନେ ସର୍ବନିମ୍ନ ପ୍ରତିରୋଧର ପଥ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି । ସାର୍ବଜନୀନ ପସନ୍ଦ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଆଉ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରେ, ଯାହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶୀଦାରମାନେ ଯଥା ରାଜନୈତିକ ନେତା, ଅମଲାତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସଂଗଠିତ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡିକ ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁଥିବା ଉପାୟରେ ନୀତି ଗଠନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତାମୂଳକ ସ୍ୱାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ପାରସ୍ପରିକ କାର୍ଯ୍ୟ କଲାବେଳେ, ଆଲୋଚନା ଏବଂ ବୁଝାମଣା ମାଧ୍ୟମରେ ନୀତି ବିକଶିତ ହୁଏ । ଏଭଳି ପରିବେଶରେ, ଯାଞ୍ଚ ଏବଂ ସନ୍ତୁଳନ ଜରୁରି ହୋଇଯାଏ, ବିଶେଷକରି ସବ୍ସିଡି, ଟିକସ ଏବଂ ନିୟାମକ ଢାଞ୍ଚା ପରି କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆଚରଣଗତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଫଳାଫଳକୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ ।
ଅଂଶୀଦାର ଏବଂ ବିଚାରବିମର୍ଶ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ବିଶେଷଭାବରେ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ, ଯେଉଁଠାରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଲୋକଙ୍କ ନିକଟତମ ଅଟେ । ଆଜି, ବହୁ-ଅଂଶୀଦାର ମଞ୍ଚ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ସମେତ ଡିଜିଟାଲ ଯୋଗଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଯଥେଷ୍ଟ ବିସ୍ତାର ହୋଇଛି, ଯାହା ନୀତି ଆଲୋଚନାର ବ୍ୟାପକ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ସକ୍ଷମ କରିଛି ।
ବୃହତ ତଥ୍ୟ ଏବଂ ଉନ୍ନତ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଯୁଗରେ, ପ୍ରାୟୋଗିକ ପ୍ରମାଣ ଦ୍ୱାରା ଶାସନକୁ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ସୂଚନା ଦିଆଯାଉଛି । ତଥ୍ୟଚାଳିତ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରକମାନଙ୍କୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ବିନା ଇଚ୍ଛିତ ଦିଗରେ ଆଚରଣ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଏ । ତଥାପି, ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଜଟିଳ ଏବଂ ଭାବହୀନ ରହୁଥାଏ । ବର୍ତ୍ତମାନର ସମୟରେ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଆହ୍ୱାନ, ବୈଷୟିକ ବ୍ୟାଘାତ ଏବଂ ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କ ବଢୁଥିବା ଆକାଂକ୍ଷା ପାଇଁ ସ୍ଥିର ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାମା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଗତିଶୀଳ ଏବଂ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ନୀତି ଆବଶ୍ୟକ । ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣରେ କେତେକ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ନୀତି ସର୍ବଦା ଅଗ୍ରଣୀ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ । ସମାନତା, ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତତା, ଲିଙ୍ଗଗତ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଏବଂ ଲୋକକୈନ୍ଦ୍ରିକତା ସୁଦୃଢ଼ ଶାସନର ମୂଳଦୁଆ ।
ମୋଟାମୋଟି ଭାବରେ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ହେଉଛି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ବାସ୍ତବବାଦ ସହିତ ସନ୍ତୁଳିତ କରିବାର କଳା । ବେଳେବେଳେ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରଣାଳୀରୁ ଭାଙ୍ଗିବା ଏବଂ ନୂତନ ପଥ ସୃଷ୍ଟିକରିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ସାହସୀ ହେବା ଜରୁରି । ଏକ ଦୂରଦର୍ଶୀ ସରକାର କେବଳ ନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତିନାହିଁ, ଏହା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ ଯେ ସେମାନେ ଗଭୀର ଭାବରେ ଜନକେନ୍ଦ୍ରିତ ଏବଂ ଅର୍ଥପାଇଁ ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହେବେ । ତେବେ ଆର୍ଥିକ ଦକ୍ଷତା ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ପ୍ରଭାବକୁ କେବେ ବି ଅଣଦେଖା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଆଦିବାସୀ ଯୁବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ କୌଶଳରେ ନିବେଶ ସ୍ୱଳ୍ପ ଅବଧିରେ ବ୍ୟୟବହୁଳ ଲାଗୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଥନୈତିକ ଗୁଣକ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ ଏବଂ ସମଗ୍ର ପିଢ଼ିକୁ ବଦଳାଇ ଦେଇପାରେ ।
ଏହି ଭାବରେ ଆମେ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ବୃଦ୍ଧିଶୀଳତାଠାରୁ ଆଗକୁ ବଢୁ ଏବଂ ସ୍ଥାୟୀ ସାମାଜିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସୃଷ୍ଟିକରୁ । ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ସମାନତା, ପ୍ରମାଣ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବୋଧ, ଆକାଂକ୍ଷା ଏବଂ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ଯତ୍ନର ସହ ଏକାଠି କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଶାସନର ଭବିଷ୍ୟତ କଠୋର ନୀତି ଢାଞ୍ଚାରେ ନିହିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମୟ ସହିତ ବିକଶିତ ହେଉଥିବା ଅନୁକୂଳ, ଲୋକକେନ୍ଦ୍ରିତ, ସମାଲୋଚନାମୂଳକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନିହିତ ।
ଅନେକ ସଫଳ ସଂଗଠନ ପରି ସରକାର ମଧ୍ୟ ଏହା ସ୍ୱୀକାର କରିପାରିବେ ଯେ, ନୀତି ପ୍ରଚଳନ ପୂର୍ବରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ । ସ୍ପଷ୍ଟ ମୂଳ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ରଣନୈତିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ନୀତିଗୁଡିକ ସର୍ବନିମ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଢାଞ୍ଚାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ନିରନ୍ତର ମତାମତ ମାଧ୍ୟମରେ ବିକଶିତ ହୋଇପାରେ । ଦ୍ରୁତ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ପ୍ରଣାଳୀ ବ୍ୟବଧାନ ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ, କଷ୍ଟ ହ୍ରାସ କରିବାରେ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ପରିମାର୍ଜିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଏଭଳି ଅନୁକୂଳ ଶାସନ ମାଧ୍ୟମରେ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂସ୍କାର ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ ।
ଶେଷରେ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ଉଭୟ ବିଜ୍ଞାନ ଓ କଳା, କିନ୍ତୁ ସର୍ବୋପରି ଏହା ଏକ ଦାୟିତ୍ୱ । ଯେତେବେଳେ ସାହସ, କରୁଣା ଏବଂ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟତାର ସହ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ, ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି³ ସେମାନେ ଭାଗ୍ୟ ଗଠନ କରନ୍ତି । ଏବଂ ଏଭଳି ଚିନ୍ତାଶୀଳ, ଉତ୍ତରଦାୟୀ ଏବଂ ବିକଶିତ ନୀତି ଢାଞ୍ଚା ମାଧ୍ୟମରେ ହିଁ ବିକାଶ ଭାରତରେ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ବାସ୍ତବରେ ସାକାର କରାଯାଇପାରିବ ।
(ଲେଖିକା ଭାରତୀୟ ପ୍ରାଶାସନିକ ସେବାର ବରିଷ୍ଠ ଅଧିକାରୀ)
