ମହାଶିବରାତ୍ରିକୁ ଆଉ ଦୁଇ ଦିନ ବାକି । ଏହି ଦିନ କେବଳ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ ନାହିଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ଶିବ ପରିବାରକୁ ଏକାଠି ପୂଜା କରାଯାଏ । ଶିବଙ୍କୁ କେବେ ଏକାକୀ ପୂଜା କରାଯାଏ ନାହିଁ । ବରଂ ତାଙ୍କୁ ଶିବ ପଞ୍ଚାୟତ ଏବଂ ଶିବ ପରିବାର ସହିତ ପୂଜା କରାଯାଏ । ଶିବ ପଞ୍ଚାୟତରେ ଅଛନ୍ତି ପାଞ୍ଚ ଦେବତା, ସେହିପରି ଶିବ ପରିବାରରେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଏବଂ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଗଣ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । କିଛି ତାଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରମୁଖ ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ, ଅନ୍ୟ କିଛି ତାଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ । ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି ଯେ, ସମଗ୍ର ଶିବ ପରିବାର ଶିବଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯାହା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତୀକ । ତେଣୁ, କୁହାଯାଏ ଯେ ସମଗ୍ର ଶିବ ପରିବାର ଶିବଙ୍କ କଳସ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ଏହା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଥିବା କଳସ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ଏହା ବି ପଢ଼ନ୍ତୁ... ଜାଗରରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଚଢ଼ାନ୍ତୁ ମୁଗ-ସୋରିଷ, ଘରେ ବଢିବ ସୁଖ-ଶାନ୍ତି
ମହାଶିବରାତ୍ରିରେ ଭକ୍ତମାନେ ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ଜଳ, କ୍ଷୀର ଏବଂ ବେଲପତ୍ର ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଜାଗର ପାଳନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ, ବହୁତ କମ୍ ଲୋକ ଜାଣନ୍ତି ଯେ କେବଳ ମହାଦେବ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କ ସମଗ୍ର ପରିବାର ଶିବଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ । ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ଶିବଲିଙ୍ଗର ଉପର ଅଂଶ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କର ଏକ ପ୍ରକାଶ । ଏହାକୁ ଘେରି ରହିଥିବା ବୃତ୍ତାକାର ଜଳ ପାତ୍ରକୁ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଶକ୍ତିର ଅବତାର ଦେବୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ପ୍ରଭୁ ଗଣେଶ ଜଳ ପାତ୍ରର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏବଂ ଭଗବାନ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବାସ କରନ୍ତି ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।। ମଧ୍ୟ ରେଖାକୁ ଦେବୀ ଅଶୋକ ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଶିବଲିଙ୍ଗର ତଳ ପାର୍ଶ୍ୱ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କ "ହାତ କମଳ" ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା । ଉପରୁ ପଡ଼ୁଥିବା ଜଳ ପାତ୍ର ଶିବଙ୍କ ଜଟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ତାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତୀକ । ଶିବଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଥିବା ସର୍ପ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ବାସୁକି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ନାଗ ବଂଶ ସହିତ ଶିବଙ୍କ ସହିତ ଥାଆନ୍ତି । ଶାନ୍ତ ମୁଦ୍ରାରେ ରହିଛନ୍ତି ନନ୍ଦି, ଯିଏ ସିଧାସଳଖ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଛନ୍ତି । ଦେବୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ବାହନ, ସିଂହ ସହିତ ଅଛନ୍ତି ।
ଶିବଲିଙ୍ଗର ରହିଛି ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ତିନୋଟି ଉପାଦାନ ଦେଖାଯାଏ: ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ମହେଶ୍ୱର ।
ଶିବଲିଙ୍ଗର ସବୁଠାରୁ ତଳ ପାର୍ଶ୍ୱ (ବ୍ରହ୍ମ-ଭାଗ): ଏହି ବର୍ଗାକାର ଅଂଶ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରତୀକ ।
ମଧ୍ୟଭାଗ (ବିଷ୍ଣୁ-ଭାଗ): ଏହି ଅଷ୍ଟଭୁଜ ଅଂଶ, ଯାହାକୁ ବେଦ କୁହାଯାଏ । ଏହା ସଂରକ୍ଷଣକାରୀ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତୀକ ।
ଉପରଭାଗ (ଶିବ-ଭାଗ): ସବୁଠାରୁ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ ।
ତେଣୁ ଯେତେବେଳେ ଭକ୍ତମାନେ ମହାଶିବରାତ୍ରିରେ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ଜଳ, କ୍ଷୀର କିମ୍ବା ବେଲପତ୍ର ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ସେମାନେ କେବଳ ଶିବଙ୍କୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ଶିବ ପରିବାରକୁ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି । ତେଣୁ ଏହି ଦିନରେ କରାଯାଇଥିବା ପୂଜାକୁ ବିଶେଷ ଫଳପ୍ରଦ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ, ଯାହା ଘରେ ସୁଖ ଏବଂ ଶାନ୍ତି ଆଣେ ।
