ଭୁବନେଶ୍ୱର, ୧।୪: ଆଜିର ଯୁଗରେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ରାସ୍ତା ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଆମ ପାଖରେ ଜିପିଏସ୍ ପରି ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି । କିନ୍ତୁ କଳ୍ପନା କରନ୍ତୁ ସେହି ସମୟର, ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ସାଟେଲାଇଟ୍ କିମ୍ବା ଡିଜିଟାଲ୍ ମ୍ୟାପ୍ ନଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ନାବିକମାନେ କେବଳ ନିଜର ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି, ଅନୁଭବ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସଙ୍କେତକୁ ଆଧାର କରି ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର ପାର୍ ହୋଇଯାଉଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ଏହି କୌଶଳ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚକିତ କରିଥାଏ ।
ଆକାଶ ଥିଲା ସବୁଠୁ ବଡ଼ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ:
ପୁରୁଣା କାଳର ନାବିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆକାଶ ହିଁ ଥିଲା ସବୁଠାରୁ ଭରସାଯୋଗ୍ୟ ଗାଇଡ୍ ।
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସ୍ଥିତି: ଦିନ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗତି ଦେଖି ସେମାନେ ଦିଗ ନିରୂପଣ କରୁଥିଲେ । ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ସବୁଠୁ ଛୋଟ ଛାଇ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ସୂଚନା ଦେଉଥିଲା ।
ଧ୍ରୁବତାରାର ସାହାରା: ରାତି ସମୟରେ 'ଧ୍ରୁବତାରା' ଥିଲା ନାବିକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଆଶା । ଏହି ତାରା ସବୁବେଳେ ଆକାଶରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ରହି ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଦର୍ଶାଉଥିଲା ।
ଏହା ବି ପଢ଼ନ୍ତୁ... ଭାରତକୁ ପ୍ରଥମେ କେବେ ଆସିଥିଲା ପେଟ୍ରୋଲ ? କେଉଁ ଦେଶରୁ ହୋଇଥିଲା ଆମଦାନୀ ? ଜାଣନ୍ତୁ ଏହାର ରୋଚକ ଇତିହାସ
ପ୍ରକୃତିର ସଙ୍କେତରୁ ମିଳୁଥିଲା ରାସ୍ତା:
ଯେତେବେଳେ ବାଦଲ ଯୋଗୁଁ ଆକାଶ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉନଥିଲା, ସେତେବେଳେ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲା ।
ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଗତିବିଧି: ସମୁଦ୍ରରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଗତିବିଧି ଦେଖି ନାବିକମାନେ ଜାଣିପାରୁଥିଲେ ଯେ କୂଳ କେଉଁ ଦିଗରେ ଅଛି ।
ଲହଡ଼ି ଓ ପାଣିର ରଙ୍ଗ: ଅଭିଜ୍ଞ ନାବିକମାନେ ସମୁଦ୍ର ଲହଡ଼ିର ଗତି ଏବଂ ପାଣିର ରଙ୍ଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖି ସ୍ଥଳଭାଗ ପାଖରେ ଅଛି କି ନାହିଁ ତାହା ଅନୁମାନ କରିନେଉଥିଲେ । ପବନର ଗତି ମଧ୍ୟ ଦୂର ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମାଧ୍ୟମ ଥିଲା ।
ପୁରାତନ ଭାରତୀୟ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ: 'ମତ୍ସ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ର'
ଭାରତୀୟ ନାବିକ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନେଭିଗେସନ୍ ପାଇଁ ଅନେକ ଉନ୍ନତ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା । ସେଥିମଧ୍ୟରୁ 'ମତ୍ସ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ର' ଅନ୍ୟତମ, ଯାହାକୁ କମ୍ପାସର ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ, ଏଷ୍ଟ୍ରୋଲେବ୍ ଏବଂ ସେକ୍ସଟାଣ୍ଟ ଭଳି ଯନ୍ତ୍ର ଆସିଲା, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାଙ୍କ କୋଣ ମାପି ଦ୍ରାଘିମା ଓ ଅକ୍ଷାଂଶ ଜାଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲା । ନେଭିଗେସନ୍ କେବଳ ଏକ ଉପକରଣର ବ୍ୟବହାର ନଥିଲା, ବରଂ ଏହା ଥିଲା ଏକ କଳା । ବର୍ଷ ବର୍ଷର ଅଭିଜ୍ଞତା, ସ୍ମରଣ ଶକ୍ତି ଏବଂ ପରିବେଶକୁ ପରଖିବାର କ୍ଷମତା ଯୋଗୁଁ ନାବିକମାନେ ଅଜଣା ମହାସାଗରରେ ବିନା କୌଣସି ବୈଷୟିକ ସହାୟତାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଦେଶ ଖୋଜି ବାହାର କରୁଥିଲେ । ଆଜିର ବୈଜ୍ଞାନିକ ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଣା ସମୟର ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ନେଭିଗେସନ୍ କୌଶଳ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ କରୁଛି ।
