ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ, ୨୭।୭: ଦୀର୍ଘ ୩୬ ଦିନ ଧରି ଦିଲ୍ଲୀ ଜନ୍ତରମନ୍ତରରେ ପେପର୍ ଲିକ୍ ପ୍ରତିବାଦରେ ଛାତ୍ର ଆନ୍ଦୋଳନ ଚାଲିଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ବରିଷ୍ଠ ନେତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ କରାଯାଇଥିବା ଆପତ୍ତିଜନକ ଏବଂ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତବ୍ୟକୁ ନେଇ ଦିଲ୍ଲୀ ପୁଲିସ ଆକ୍ସନ ମୋଡ୍ରେ ରହିଛି । ପୁଲିସ ଏହି ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ପୋଷ୍ଟ, ଭିଡିଓ ଏବଂ କମେଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକୁ ତୁରନ୍ତ ହଟାଇବା ପାଇଁ ଏକ୍ସ, ଫେସବୁକ୍, ଇନଷ୍ଟାଗ୍ରାମ ଏବଂ ୟୁଟ୍ୟୁବ୍ ପରି ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ନୋଟିସ୍ ପଠାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚଳାଇଛି । କୌଣସି ସାମ୍ବିଧାନିକ ପଦବୀରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଆପତ୍ତିଜନକ ମନ୍ତବ୍ୟ ଦେବା ମହଙ୍ଗା ପଡ଼ିପାରେ । କିନ୍ତୁ ଆଇନଗତ ଭାବେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କିପରି କାମ କରେ ? ସରକାର କିପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତି ? ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ କେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଦୋଷୀମାନଙ୍କୁ କ’ଣ ଦଣ୍ଡ ମିଳିପାରେ ? ଆସନ୍ତୁ ଏସବୁ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଜାଣିବା ।
୧. ସରକାର ଏବଂ ପୁଲିସ କିପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଜାରି କରନ୍ତି ?
ଯେକୌଣସି ଆପତ୍ତିଜନକ ପୋଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଭିଡିଓକୁ ହଟାଇବା ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାର ଏବଂ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନକାରୀ ଏଜେନ୍ସିଙ୍କ ପାଖରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଇନଗତ ଅସ୍ତ୍ର ରହିଛି । IT ଆକ୍ଟ, 2000 ର ଧାରା 69A: ଦେଶର ମାର୍ବଭୌମତ୍ୱ, ଅଖଣ୍ଡତା, ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଜନତାଙ୍କ ଶାନ୍ତିର ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଯେକୌଣସି ଡିଜିଟାଲ୍ କଣ୍ଟେଣ୍ଟକୁ ବ୍ଲକ୍ କରିବା କିମ୍ବା ହଟାଇବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅଧିକାର କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ପାଖରେ ରହିଛି । ଏହା ପାଇଁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ଏବଂ ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଅଧୀନରେ ଏକ ନୋଡାଲ୍ କମିଟି କାମ କରେ ।
IT ନିୟମ, 2021/2023: ଏହି ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ଅଧୀନରେ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଏହା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଯେ ଯଦି ସେମାନଙ୍କୁ ସରକାର, କୋର୍ଟ କିମ୍ବା ଆଇନ ପ୍ରଣୟନକାରୀ ଏଜେନ୍ସିଠାରୁ କୌଣସି ଆଦେଶ ମିଳେ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ ୩୬ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ସେହି ଆପତ୍ତିଜନକ କଣ୍ଟେଣ୍ଟକୁ ହଟାଇବା କିମ୍ବା ବ୍ଲକ୍ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
BNSS ର ଧାରା 94: ପୁଲିସ ନୂତନ ଅପରାଧିକ ଆଇନ ‘ଭାରତୀୟ ନାଗରିକ ସୁରକ୍ଷା ସଂହିତା’ (BNSS) ର ଧାରା 94 ଅଧୀନରେ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ପ୍ଲାଟଫର୍ମର ନୋଡାଲ୍ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କୁ ନୋଟିସ୍ ଜାରି କରି ସେହି ପୋଷ୍ଟକୁ ହଟାଇବା ଏବଂ ଅଭିଯୁକ୍ତ ୟୁଜରଙ୍କ ଆଇପି ଆଡ୍ରେସ, ମୋବାଇଲ ନମ୍ବର, ଇମେଲ୍ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଏ ।
୨. ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ କେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ?
ଯେତେବେଳେ ପୁଲିସ କିମ୍ବା ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ କୌଣସି ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ କମ୍ପାନୀକୁ ନୋଟିସ୍ ମିଳେ, ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କୁ କିଛି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି । କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକର ଭାରତରେ ନିୟୋଜିତ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନୋଡାଲ୍ ଅଧିକାରୀ ଏବଂ ଏକ ଲିଗାଲ୍ କମ୍ଲିଆନ୍ସ ଟିମ୍ ରହିଥାଏ ।
ଜିଓ-ବ୍ଲକିଂ: ଯଦି କଣ୍ଟେଣ୍ଟ କମ୍ପାନୀର ଗ୍ଲୋବାଲ କମ୍ୟୁନିଟି ଗାଇଡଲାଇନ୍ସର ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଭାରତୀୟ ଆଇନ ବିରୁଦ୍ଧ ଅଟେ, ତେବେ କମ୍ପାନୀ ଏହାକୁ ‘ଜିଓ-ବ୍ଲକିଂ’ କରିଦିଏ । ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଲା ସେହି ପୋଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଭିଡିଓ ଭାରତରେ କାହାକୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେବ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ଏହା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ଦେଖାଯାଇପାରିବ । ଅଧିକ ଗମ୍ଭୀର ମାମଲାରେ କଣ୍ଟେଣ୍ଟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଡିଲିଟ୍ କରିଦିଆଯାଏ ।
IT ଆକ୍ଟର ଧାରା 79: ଏହି ଧାରା ଅଧୀନରେ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକୁ ୟୁଜରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୋଷ୍ଟ କରାଯାଇଥିବା କଣ୍ଟେଣ୍ଟ ପାଇଁ ଆଇନଗତ ସୁରକ୍ଷା ମିଳିଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଯଦି କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଆଇଟି ନିୟମ ପାଳନ ଏବଂ ସମୟାନୁସାରେ କଣ୍ଟେଣ୍ଟ ହଟାଇବାରେ ବିଫଳ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଏହି ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରାଯାଇପାରିବ । ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଲା ଆପତ୍ତିଜନକ ପୋଷ୍ଟ ପାଇଁ ସିଧାସଳଖ ମାମଲା ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ କମ୍ପାନୀର ଅଧିକାରୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ ମଧ୍ୟ ରୁଜୁ ହୋଇପାରିବ ।
ଏହା ବି ପଢ଼ନ୍ତୁ... Dharmendra Pradhan: ଇସ୍ତଫା ପରେ ପ୍ରଥମ ଥର ସଂସଦରେ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନ, NDA ସାଂସଦଙ୍କ ଜୋରଦାର ସ୍ୱାଗତ
୩. ଆପତ୍ତିଜନକ ପୋଷ୍ଟ କରୁଥିବା ୟୁଜରଙ୍କ ଉପରେ କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ହୋଇପାରେ ?
ଯଦି କୌଣସି ୟୁଜର ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ନେତାମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅସଭ୍ୟ ଭାଷା ବ୍ୟବହାର କରିଛନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଦୁଇଟି ସ୍ତରରେ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥାଏ । କମ୍ପାନୀ ୟୁଜରଙ୍କ ଆକାଉଣ୍ଟକୁ ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ବ୍ଲକ୍ କରିପାରେ କିମ୍ବା ସବୁଦିନ ପାଇଁ ବନ୍ଦ କରିଦେଇପାରେ । ପୁଲିସ ଦ୍ୱାରା ମଗାଗଲେ କମ୍ପାନୀ ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କ ଲଗ୍ ଇନ୍ ଡାଟା, ଆଇପି ଆଡ୍ରେସ ଏବଂ ଫୋନ୍ ନମ୍ବର ପୁଲିସକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କ ଲୋକେସନ୍ ଟ୍ରାକ୍ ହୋଇଯାଏ । ନୂତନ ଅପରାଧିକ ଆଇନଗୁଡ଼ିକ ଅଧୀନରେ ଏଭଳି ମାମଲାରେ କଠିନ ଦଣ୍ଡର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି ।
ମାନହାନି (BNS ର ଧାରା 356): ଦେଶର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ନାଗରିକଙ୍କ ବିରୋଧରେ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ମିଥ୍ୟା ଏବଂ ମାନହାନିକର କଥା ପ୍ରସାର କରିବା ଦ୍ୱାରା ୨ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜେଲ, ଜରିମାନା କିମ୍ବା କମ୍ୟୁନିଟି ସର୍ଭିସ ଦଣ୍ଡ ମିଳିପାରେ ।
ଜନତାଙ୍କ ଶାନ୍ତି ଭଙ୍ଗ କରିବା (BNS ର ଧାରା 353): ଯଦି କୌଣସି ପୋଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଭିଡିଓ ଦ୍ୱାରା ସମାଜରେ ଅଶାନ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରିବା, ଦଙ୍ଗା କିମ୍ବା ଜନ୍ତରମନ୍ତର ପରି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ଆଇନ-ଶୃଙ୍ଖଳା ବିଗିଡ଼ିବାର ବିପଦ ଥାଏ, ତେବେ ଏହି ଧାରା ଅଧୀନରେ ୩ ରୁ ୫ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜେଲ୍ ଦଣ୍ଡର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି ।
ଶାନ୍ତି ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅପମାନ (BNS ର ଧାରା 352): କାହାକୁ ଜାଣିଶୁଣି ଉସୁକାଇବା କିମ୍ବା ଅସଭ୍ୟ ଭାଷା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦ୍ୱାରା ୨ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜେଲ୍ ହୋଇପାରେ ।
IT ଆକ୍ଟର ଧାରା 66D: କମ୍ପ୍ୟୁଟର ସମ୍ପଦ ବ୍ୟବହାର କରି ଛଦ୍ମବେଶ ଧାରଣ କରିବା କିମ୍ବା ଠକେଇ କରିବା ଯେପରିକି ଜାଲ୍ ପ୍ରୋଫାଇଲ୍ ତିଆରି କରି ପୋଷ୍ଟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ୩ ବର୍ଷ ଜେଲ୍ ଏବଂ ୧ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜରିମାନା ହୋଇପାରେ ।
