ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୨୬/୧୨: ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତିର ଚାଣକ୍ୟ କୁହାଯାଉଥିବା ଡ. ମନମୋହନ ସିଂହଙ୍କର ଗୁରୁବାର ଦିଲ୍ଲୀ ଏମ୍ସରେ ୯୨ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମହାପ୍ରୟାଣ ଘଟିଛି। ଏନେଇ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରିୟଙ୍କା ଗାନ୍ଧୀ ତାଙ୍କ ଇନ୍ଷ୍ଟାଗ୍ରାମ ପୋଷ୍ଟରେ ସୂଚନା ଦେଇଥିଲେ। ତେବେ ସିଂହଙ୍କ ଦେହାନ୍ତରେ ବିଭିନ୍ନ ମହଲରେ ଶୋକର ଛାୟା ଖେଳିଯାଇଛି। ତେବେ କଥାରେ ନାହିଁ, କର୍ପୁର ଉଡ଼ିଯାଇଛି ସତ, କିନ୍ତୁ ତାର ବାସ୍ନା ରହିଯାଏ । ଠିକ୍ ସେମିତି ଡକ୍ତର ସିଂ ଥିଲେ ଜଣେ ଅଦ୍ବିତୀୟ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ବ। ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ନବେ ଦଶକରେ ନିମ୍ନଗାମୀ ହେବାକୁ ଥିବା ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଏକ ନୂଆ ପରିଚୟ ମିଳିଥିଲା।
୧୯୭୦ ଏବଂ ୧୯୮୦ ଦଶକରେ ମନମୋହନ ସିଂହ ଭାରତ ସରକାରରେ ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ ପଦବୀରେ ଅବସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲେ ଯେପରିକି ମୁଖ୍ୟ ଅର୍ଥନୈତିକ ପରାମର୍ଶଦାତା (୧୯୭୨-୧୯୭୬), ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆର ଗଭର୍ଣ୍ଣର (୧୯୮୨-୧୯୮୫) ଏବଂ ଯୋଜନା ଆୟୋଗର ମୁଖ୍ୟ (୧୯୮୫-୧୯୮୭)। ୧୯୭୨ ମସିହାରେ, ସିଂହ ଅର୍ଥ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ମୁଖ୍ୟ ଅର୍ଥନୈତିକ ପରାମର୍ଶଦାତା ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୭୬ ମସିହାରେ ସେ ଅର୍ଥ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟରେ ସଚିବ ରହିଥିଲେ। ୧୯୮୦-୧୯୮୨ ମସିହାରେ ସେ ଯୋଜନା ଆୟୋଗରେ ଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୮୨ ମସିହାରେ ସେ ତତ୍କାଳୀନ ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରଣବ ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କର ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୮୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପଦବୀରେ ରହିଥିଲେ।
ସେ ୧୯୮୫ ରୁ ୧୯୮୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୋଜନା ଆୟୋଗର ଡେପୁଟି ଚେୟାରମ୍ୟାନ୍ ହୋଇଥିଲେ। ପରେ, ସେ ୧୯୮୭ ରୁ ନଭେମ୍ବର ୧୯୯୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱିଜରଲ୍ୟାଣ୍ଡର ଜେନେଭାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ସ୍ବାଧୀନ ଅର୍ଥନୈତିକ ନୀତି ଥିଙ୍କ ଟ୍ୟାଙ୍କ, ସାଉଥ୍ କମିଶନର ସେକ୍ରେଟେରୀ ଜେନେରାଲ୍ ଥିଲେ। ମନମୋହନ ସିଂହ ନଭେମ୍ବର ୧୯୯୦ ରେ ଜେନେଭାରୁ ଭାରତ ଫେରିଥିଲେ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଶେଖରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ସମୟରେ ଅର୍ଥନୈତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଭାରତର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପରାମର୍ଶଦାତା ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୯୧ ରେ, ସେ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଅନୁଦାନ ଆୟୋଗର ଚେୟାରମ୍ୟାନ୍ ହୋଇଥିଲେ।
୧୯୯୧ ରେ, ଯେତେବେଳେ ଭାରତ ଏକ ଗୁରୁତର ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟ ଦେଇ ଗତି କରୁଥିଲା, ନୂତନ ଭାବରେ ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପି.ଭି ନରସିଂମ୍ହା ରାଓ, ଡକ୍ଟର ସିଂହଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳରେ ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ଅବଶ୍ୟ ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ସଙ୍କଟ ଦୂର କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ମନମୋହନ ସିଂହଙ୍କୁ ଜଣେ ସୁଧାରବାଦୀ ତଥା ସଂସ୍କାରକ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ ଭାବରେ ସାରା ଦେଶରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବଢ଼ିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ୧୯୯୬ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନରେ କଂଗ୍ରେସ ଦଳ ଖରାପ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲା।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ୧୯୯୮ ରୁ ୨୦୦୪ ମସିହାରେ ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀ ସରକାର ସମୟରେ ସିଂହ ରାଜ୍ୟସଭାରେ (ଭାରତ ସଂସଦର ଉଚ୍ଚ ସଦନ) ବିରୋଧୀ ଦଳର ନେତା ଥିଲେ। ୨୦୦୪ ରେ ଯେତେବେଳେ କଂଗ୍ରେସ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ୟୁପିଏ କ୍ଷମତାକୁ ଆସିଲା, ସେତେବେଳେ ଏହାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଦ ସିଂହଙ୍କୁ ଭେଟି ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଜାତୀୟ ଗ୍ରାମୀଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ମିଶନ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ପ୍ରାଧିକରଣ, ଗ୍ରାମୀଣ ନିଯୁକ୍ତି ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ଯୋଜନା ଏବଂ ସୂଚନା ଅଧିକାର ଆଇନ ସହିତ ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ ଆଇନ ଏବଂ ପ୍ରକଳ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିଥିଲା। ୨୦୦୮ ରେ, ବାମପନ୍ଥୀ ଦଳ ଆମେରିକା ସହିତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଗରିକ ଆଣବିକ ଚୁକ୍ତିକୁ ବିରୋଧ କରି ସମର୍ଥନ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବା ପରେ ମନମୋହନ ସିଂହଙ୍କ ସରକାର ପ୍ରାୟ ଖସି ଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତର ଅର୍ଥନୀତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା।
