ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ, ୨୪।୪: ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ୧୬ ସଂସ୍କାର ମଧ୍ୟରୁ ବିବାହ ଅନ୍ୟତମ । ଏହାକୁ ଗ୍ରାହ୍ୟସ୍ଥ ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ପାହାଚ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ସାଧାରଣତଃ ବିବାହକୁ ନେଇ ଆମ ମନରେ ଅନେକ ସାମାଜିକ ବା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଧାରଣା ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣରେ ବିବାହର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ସହିତ ଯୋଡ଼ା ଯାଇଛି । ଯଦି ଆପଣ ଭାବୁଛନ୍ତି ବିବାହ କେବଳ ଏକ ସାମାଜିକ ବନ୍ଧନ, ତେବେ ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣର ଏହି କଥା ଆପଣଙ୍କୁ ଚକିତ କରିଦେବ । ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଜୀ ପିତୃ ସ୍ତୋତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ସମୟରେ ବିବାହର ମହତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଋଚି ନାମକ ଜଣେ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ । ସେ ସଂସାରର ସମସ୍ତ ମୋହମାୟା ତ୍ୟାଗ କରି ଗୃହସ୍ଥ ନିୟମଠାରୁ ଦୂରେଇ ରହୁଥିଲେ । ସେ ବିବାହ ନକରି ଏକାକୀ ବୁଲୁଥିଲେ ଏବଂ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିର୍ମଳ କରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ ।
ଦିନେ ତାଙ୍କର ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ ବିବାହ କାହିଁକି କରିନାହଁ ? ବିବାହ ହିଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତିର ପ୍ରକୃତ ମାଧ୍ୟମ ।" ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ, ଗ୍ରାହ୍ୟସ୍ଥ ଜବନ ବିନା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା: ଗ୍ରାହ୍ୟସ୍ଥ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତୃପୁରୁଷ, ଋଷି ଏବଂ ଭିକ୍ଷୁକଙ୍କ ସେବା କରି ଉତ୍ତମ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଦେବତାଙ୍କୁ 'ସ୍ୱାହା', ପିତୃଙ୍କୁ 'ସ୍ୱଧା' ଏବଂ ଅତିଥିଙ୍କୁ 'ଅନ୍ନ ଦାନ' କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରାଯାଏ । ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପତ୍ତି, ଦେବ ପୂଜା ଏବଂ ପିତୃ ତର୍ପଣ ବିନା ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳିବା ଅସମ୍ଭବ । ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ମତରେ, ଶାସ୍ତ୍ର ବିଧି ଅବମାନନା କଲେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନର୍କ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ କ୍ଳେଶ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ ।
ଜ୍ଞାନ ବନାମ କର୍ମ: କେଉଁଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ?
ଋଚି ପ୍ରଜାପତି ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ିଥିଲେ ଯେ ବିବାହ ଦୁଃଖର କାରଣ ଏବଂ ଏହା ପାପ ବୃଦ୍ଧି କରେ । କିନ୍ତୁ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ବୁଝାଇଥିଲେ ଯେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁମୋଦିତ କର୍ମ ହିଁ ମୋକ୍ଷର ମାର୍ଗ । କର୍ମରୁ ହିଁ ବିଦ୍ୟା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ସଜ୍ଜନ ବ୍ୟକ୍ତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା କର୍ମ ପାଳନ କଲେ ହିଁ କର୍ମ ବନ୍ଧନରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଥାନ୍ତି । ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ ଯେ, ଯଦି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ସମ୍ମତ କର୍ମ ପାଳନ କରୁନାହିଁ, ତେବେ ସେ ଅଜାଣତରେ ପାପର ଭାଗୀଦାର ହେଉଛି । କର୍ମ ମାର୍ଗରୁ ହିଁ ବ୍ୟକ୍ତିର ଉଦ୍ଧାର ସମ୍ଭବ । ତେଣୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିବାହ କରି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ବିତାଇବା ହିଁ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ କଲ୍ୟାଣକାରୀ । ବିବାହ କେବଳ ଜୀବନର ଏକ ରୀତି ନୁହେଁ, ବରଂ ପିତୃ ରୁଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ନିଜକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାର ଏକ ସାଧନା ।
ଆହୁରି ପଢ଼ନ୍ତୁ... କ’ଣ ମୃତ୍ୟୁର ୧୩ ଦିନ ଯାଏ ଘରେ ରୁହେ ଆତ୍ମା? ଜାଣନ୍ତୁ ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣର ରହସ୍ୟ
