ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୦୭/୧୧: "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍..." ଇଏ ସେହି ଗୀତ, ଯାହା ଦିନେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ସ୍ୱର ପାଲଟିଥିଲା। ଏହା ଦାସତ୍ୱର ନିଦ୍ରାରେ ଶୋଇଥିବା ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ର ଚାଟାର୍ଜୀଙ୍କ କଲମରୁ 'ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍' ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଏହା ଶ୍ରୋତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏପରି ବିପ୍ଳବୀ ଜ୍ୱାଳା ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳିତ କରିଥିଲା ଯେ ଏହା ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର ମୂଳଦୁଆକୁ ଦୋହଲାଇ ଦେଇଥିଲା। କ୍ଷେତ ଏବଂ ଖଳାରୁ ଜେଲର ଅନ୍ଧାରୀ କୋଠରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ଗୀତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଖୋଜୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣାର ଉତ୍ସ ପାଲଟିଥିଲା। ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ୱର ମାତୃଭୂମିର ସୁଗନ୍ଧ ବହନ କରୁଥିଲା, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଧାଡ଼ି ସ୍ୱାଧୀନତାର ଆତ୍ମାକୁ ବହନ କରୁଥିଲା। ନିଜ ମାତୃଭୂମି ପ୍ରତି ସମର୍ପଣ, ତ୍ୟାଗ ଏବଂ ଗର୍ବର ପ୍ରତୀକ ସ୍ୱରୂପ, ରାଷ୍ଟ୍ରଗୀତ 'ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍' କେବଳ ଲେଖା କିମ୍ବା ଗାନ କରାଯାଉନଥିଲା ବରଂ ଏହା ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଉଠିଥିଲା।
"ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ସଙ୍ଗୀତକୁ ୧୫୦ ବର୍ଷ ପୂରଣ ହୋଇଛି। ଏହି ଅବସରରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତର ୧୫୦ତମ ବାର୍ଷିକୀ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଡାକଟିକଟ ଏବଂ ସ୍ମାରକୀ ମୁଦ୍ରା ଜାରି କରିଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମୋଦୀ କହିଥିଲେ, "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ଏକ ମନ୍ତ୍ର, ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ, ଏକ ସଂକଳ୍ପ ଏବଂ ଏକ ଶକ୍ତି। ଏହି ଗୀତ ଭାରତ ମାତାର ଆରାଧନା ଅଟେ। "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତାର ଘୋଷଣା ଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ରହିଛି।
ଭାରତ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ଅଧୀନରେ ଥିଲା। ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ର ଚାଟାର୍ଜୀ ସରକାରୀ ଚାକିରିରେ ଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଏକ ଆଦେଶ ଜାରି କରିଥିଲେ ଯେ ସମସ୍ତ ଭାରତୀୟ "ଗଡ୍ ସେଭ୍ ଦି କୁଇନ୍" ଗାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ। ଏହା ସେହି ଆଦେଶ ଥିଲା, ଯାହା ଭାରତୀୟ ମାଟିରେ ଜଣେ ବିଦେଶୀ ଶାସକଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ ଗୀତ ଗାଇବାକୁ କୁହାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ର ଚାଟାର୍ଜୀଙ୍କ ସମେତ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭାରତୀୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଗ୍ରହଣୀୟ ନଥିଲା। ଏହି ଆଦେଶ ସେମାନଙ୍କ କ୍ଷତରେ ଲୁଣ ଢାଳିବା ପରି ମନେ ହେଉଥିଲା। ବ୍ରିଟିଶ ଆଦେଶର ପ୍ରତିବାଦରେ ଏବଂ ଏହାର ବଳପୂର୍ବକ ଲାଗୁ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ର ଚାଟାର୍ଜୀ ଲେଖିଥିଲେ "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍"।
ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ର ଚଟ୍ଟୋପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ଗୀତଟି ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ସାହିତ୍ୟ ପତ୍ରିକା "ବଙ୍ଗଦର୍ଶନ"ରେ ୭ ନଭେମ୍ବର ୧୮୭୫ରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା। ସାତ ବର୍ଷ ପରେ, ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ର ଚଟ୍ଟୋପାଧ୍ୟାୟ ୧୮୮୨ରେ ପ୍ରକାଶିତ ତାଙ୍କର ଉପନ୍ୟାସ "ଆନନ୍ଦମଠ"ରେ ଏହାକୁ ସାମିଲ କରିଥିଲେ। ୧୮୯୬ ମସିହାରେ, କଲିକତା (ବର୍ତ୍ତମାନ କୋଲକାତା)ରେ କଂଗ୍ରେସ ଅଧିବେଶନରେ ରବିନ୍ଦ୍ରନାଥ ଟାଗୋର ମଞ୍ଚରୁ "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ଗାଇଥିଲେ। ଏହା ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ସାର୍ବଜନୀନ ଭାବରେ ଗୀତଟିକୁ ଗାନ କରାଯାଇଥିଲା। ସମାବେଶରେ ଉପସ୍ଥିତ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ କାନ୍ଦି ପକାଇଥିଲେ।
ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍ ଗାଇବାକୁ ନେଇ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା ଜୋରିମାନା:
ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଏବଂ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାର ସ୍ଲୋଗାନରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା। ୧୯୦୫ ମସିହାରେ, ବଙ୍ଗ ବିଭାଜନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିବାଦ ଏବଂ ସ୍ୱଦେଶୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ, "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱର ପାଲଟିଥିଲା। ସେହି ବର୍ଷ, ଏହାର ବାରାଣସୀ ଅଧିବେଶନରେ, ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ସଭା ଏବଂ ସମ୍ମିଳନୀରେ "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ଗାନ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲା।
୨୦ ମଇ ୧୯୦୬ରେ, ବାରିସାଲ (ବର୍ତ୍ତମାନ ବାଂଲାଦେଶରେ)ରେ ଏକ ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ୧୦,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ରାସ୍ତାକୁ ଓହ୍ଲାଇଥିଲେ। ହିନ୍ଦୁ ଏବଂ ମୁସଲମାନ ସମେତ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଏବଂ ଜାତିର ଲୋକମାନେ ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍ ପତାକା ଧରି ରାସ୍ତାରେ ଶୋଭାଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ।
ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିରେ ଛାନିଆ ହୋଇଥିଲେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ଏବଂ ଲଗାଇଥିଲେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ:
ରଙ୍ଗପୁରର ଏକ ସ୍କୁଲରେ ପିଲାମାନେ ଏହି ଗୀତ ଗାଇଲେ, ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର କେବଳ ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍ କହିବା ପାଇଁ ୨୦୦ ଜଣ ଛାତ୍ରଙ୍କୁ ୫ ଟଙ୍କା ଲେଖାଏଁ ଜରିମାନା କରିଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ବ୍ରିଟିଶ ଶାସକମାନେ ଅନେକ ସ୍କୁଲରେ ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍ ଗାନକୁ ନିଷିଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନର ମାନ୍ୟତା ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଧମକ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ, ଛାତ୍ରମାନେ ଶ୍ରେଣୀ ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ବାହାରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଗୀତ ଗାଇ ଚାଲିଥିଲେ। ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ, ପୋଲିସ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମାଡ଼ ମାରି ଜେଲ ମଧ୍ୟ ପଠାଇଥିବା ଭଳି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଗଥା ଏବେ ବି ଇତିହାସର କଳାପୃଷ୍ଠାରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିଛି।
* ୭ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୦୫ରେ ପ୍ରଥମେ ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍ ଏକ ରାଜନୈତିକ ସ୍ଲୋଗାନ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା
* ୧୯୦୭ ମସିହାରେ, ଯେତେବେଳେ ମ୍ୟାଡାମ୍ ଭିକାଜୀ କାମା ଭାରତ ବାହାରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ବର୍ଲିନର ଷ୍ଟୁଟଗାର୍ଟରେ ତ୍ରିରଙ୍ଗା ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ପତାକାରେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍ ଲେଖା ଥିଲା
* ୧୭ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୦୯ରେ ଯେତେବେଳେ ମଦନଲାଲ୍ ଢ଼ୀଙ୍ଗରାଙ୍କୁ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଫାଶୀ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କର ଶେଷ ଶବ୍ଦ ଥିଲା "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍"
* ୧୯୧୨ ଅକ୍ଟୋବରରେ ଯେତେବେଳେ ଗୋପାଳ କୃଷ୍ଣ ଗୋଖଲେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ତାଙ୍କୁ "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ଧ୍ୱନି ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କରାଯାଇଥିଲା।
କେବେ ଏବଂ କେଉଁଠି "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍"କୁ ରାଷ୍ଟ୍ରସଙ୍ଗୀତ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା?
ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ, ସମ୍ବିଧାନ ସଭା ଜନ ଗଣ ମନ ଏବଂ ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍ ଉଭୟକୁ ଜାତୀୟ ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସହମତିରେ ପହଞ୍ଚିଲା; ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କୌଣସି ବିତର୍କ ହୋଇନଥିଲା। ୨୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୦ରେ ଡକ୍ଟର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ସମ୍ବିଧାନ ସଭାକୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରି କହିଥିଲେ ଯେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ହେତୁ, 'ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍'କୁ ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ 'ଜନ ଗଣ ମନ' ପରି ସମାନ ମାନ୍ୟତା ଏବଂ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ।
ଡକ୍ଟର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦଙ୍କ ବକ୍ତବ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା। ସେହି ଦିନଠାରୁ, ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଟାଗୋରଙ୍କ "ଜନ ଗଣ ମନ"କୁ ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ର ଚାଟାର୍ଜୀଙ୍କ "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍"କୁ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୀତ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା।
