ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ୨୬/୦୫: ହିମାଳୟ ଗ୍ଲେସିୟର ଓ ବରଫ ତରଳିବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବାହିତ ନଦୀ ଉପରେ ୨୦୦ କୋଟି ଲୋକ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ଏଗୁଡ଼ିକ ପୃଥିବୀର କିଛି ସବୁଠୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳମାର୍ଗ । ଏହି ଜଳମାର୍ଗ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ପୂର୍ବ ଏସିଆର ବିଶାଳ କ୍ଷେତ୍ର ନିମନ୍ତେ ପାନୀୟ ଜଳ, ଜଳସେଚନ ଏବଂ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ । ଏକ ସଦ୍ୟତମ ଅଧ୍ୟୟନ ଅନୁସାରେ, ଏହି ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ବିପଜ୍ଜନକ ଭାବେ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି । ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇଥିବା ରେକର୍ଡ ତୁଳନାରେ ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ରୁତ ବେଗରେ ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରୁଛି, ଯାହା ନିକଟସ୍ଥ ସମୁଦାୟ, ଚାଷଭୂମି ଓ ଭିତ୍ତିଭୂମି ପ୍ରତି ବିପଦ ବଢ଼ାଉଛି ।
ବେଜିଂର ଚାଇନା ୟୁନିଭର୍ସିଟି ଅଫ୍ ଜିଓସାଇନ୍ସେସ୍ର ପ୍ରଫେସର ଚେଙ୍ଗଶାନ୍ ୱାଙ୍ଗ ଓ ଡା. ଝୋଙ୍ଗପେଙ୍ଗ ହାନ୍ ଏବଂ ସିଚୁଆନ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଡା. ଝିପେଙ୍ଗ ଅଧ୍ୟୟନର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ । ସେମାନେ ସାଟେଲାଇଟ୍ ଛବି ଓ ୧୯୮୦-୨୦୨୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ୪ ଦଶନ୍ଧିର କ୍ଷେତ୍ର ଅବଲୋକନ ଜରିଆରେ ହିମାଳୟର ୩ ପ୍ରମୁଖ ନଦୀ ଘାଟିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କଲେ ।
ହିମାଳୟ ନଦୀମାନଙ୍କରେ ନାଟକୀୟ ଘଟଣା :
ନଦୀ ଗତିକରେ । ନାଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ । ନଦୀ ମୋଡ଼ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୁଏ । ନଦୀକୂଳ ଖାଏ ଓ ପୁନଃ ବିକଶିତ ହୁଏ । ତେବେ ସଦ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ ଦର୍ଶାଇଛି, ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ବେଗ ନାଟକୀୟ ରୂପେ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଛି । ଅଧ୍ୟୟନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନଦୀ ବିସ୍ଥାପନ ହାର ୧୯୮୦ରୁ ୨୦୨୦ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ୩୩ ପ୍ରତିଶତ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଛି । ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱର ଚଟାଣ ମଧ୍ୟରେ ନ ଫସି ମୁକ୍ତ ପ୍ରବାହିତ ହେବା ପାଇଁ ନଦୀ ନିଜର ମୋଡ଼ ବଦଳାଏ । ତେବେ ଏଥିରେ ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରାୟ ୯୭ ପ୍ରତିଶତ ଜଣାପଡ଼ିଲା ।
ବରଫାବୃତ୍ତ ଭୂମି ମଧ୍ୟଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ପ୍ରାୟ ୧୫୮୨ କିମିର ଧାରାକୁ ଘେରି ରହିଥିବା ୧୦୭୯ ନଦୀ ମୋଡ଼କୁ ଗବେଷକମାନେ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ । ମୋଟାମୋଟି ବିସ୍ଥାପନ ହାରକୁ ବାଦ୍ଦେଲେ ସେମାନେ ଅଧିକ ନାଟକୀୟ ଘଟଣା ଚିହ୍ନଟ କଲେ । ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟରେ ନଦୀ ପ୍ରବାହ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ସାମିଲ, ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ନଦୀ ନିଜର ପୁରୁଣା ପ୍ରବାହ ମାର୍ଗର ଏକ ଅଂଶକୁ ଛାଡ଼ି ଏକ ନୂଆ ଓ ଛୋଟ ମାର୍ଗରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ । ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ‘ଅଭଲସନ୍’ ମଧ୍ୟ ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ନଦୀ ହଠାତ୍ ନିଜର ମାର୍ଗ ବଦଳାଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଏକ ନୂଆ ମାର୍ଗରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ । କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକକ ଓ ଏକାଧିକ ଧାରା ମଧ୍ୟରେ ନଦୀଗୁଡ଼ିକର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥିଲା । ଅଧ୍ୟୟନ ସମୟରେ ଏ ସମସ୍ତ ଘଟଣାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥିଲା ।
ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଜଳବାୟୁରେ ନଦୀ :
୧୯୮୦ ଦଶକରୁ ବୈଶ୍ୱିକ ହାରାହାରି ହାରଠୁ ପ୍ରାୟ ଦୁଇଗୁଣ ବେଗରେ ହିମାଳୟ ଉତ୍ତପ୍ତ ହେଉଛି । ଏହି ଉତ୍ତାପନ ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ଦୁଇଟି ପାରସ୍ପରିକ ମାର୍ଗରେ ଉତ୍ତପ୍ତ କରୁଛି, ଯାହା ଏକାକୀ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରମାଣିତ ହେଉଛି । ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ତରଳୁଥିବା ଜଳ । ଗ୍ଲେସିୟର ସଙ୍କୁଚିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ସ୍ଥାୟୀ ତୁଷାର ତରଳୁଛି । ଏହା ଫଳରେ ଅଧିକ ଜଳ ଓ ପଙ୍କ-କାଦୁଅ ନଦୀ ପ୍ରଣାଳୀରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି । ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ନିଜ କ୍ଷମତା ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଉପଦାନକୁ ସମ୍ଭାଳି ପାରୁନାହାନ୍ତି । ୨ୟଟି ଅପେକ୍ଷାକୃତ ସୂକ୍ଷ୍ମ କିନ୍ତୁ ଅଧିକ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ନଦୀକୂଳଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବରଫାବୃତ୍ତ ଭୂମି ଏବେ ଅଧିକ ତରଳୁଛି । ଏହି ତୁଷାର ଭୂମି ଯେତେବେଳେ ନରମ ହୁଏ, ଏହା ଧାରଣ କରିଥିବା ନଦୀକୂଳଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଭୁଷୁଡ଼ିବାକୁ ଲାଗେ । ଫଳରେ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ନୂଆ ଧାରାରେ ପ୍ରବାହିତ ହେବା ନଦୀ ପାଇଁ ସହଜ ହୁଏ ।
ଆହୁରି ପଢ଼ନ୍ତୁ...CNG Price Hike: ମହଙ୍ଗା ମାଡ଼ରେ ନାକେଦମ୍; ପେଟ୍ରୋଲ୍-ଡିଜେଲ୍ ପରେ ବଢିଲା ସିଏନ୍ଜି ଦର, ଜାଣନ୍ତୁ କେତେ ?
ଅଧ୍ୟୟନ ଏଭଳି ଏକ ଦିଗକୁ ଇଙ୍ଗିତ କରିଛି, ଯାହା ହିମାଳୟକୁ ଆହୁରି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ କରୁଛିଉଦ୍ଭିଦର ଅନୁପସ୍ଥିତି । ମେରୁରେ ତୁଷାର ଭୂମି ତରଳିବା ଦ୍ୱାରା ନଦୀମାନଙ୍କୁ ନୂଆ ଆକାର ପ୍ରଦାନ କରୁଛି । ହିମାଳୟ ଭୂଖଣ୍ଡରେ ଉଦ୍ଭିଦର ଘୋର ଅଭାବ ରହିଛି । ଥରେ ତୁଷାର ତଳେ ଜମିଥିବା ଭୂମି ଖସିଲେ, ତାକୁ ଜାବୁଡ଼ି ଧରିବା ପାଇଁ କିଛି ରହିବ ନାହିଁ । ଏହା ପୃଥିବୀର ସର୍ବାଧିକ ଜନସଂଖ୍ୟାବିଶିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରତି ସିଧା ବିପଦ । ଅସ୍ଥିର ନଦୀ ଅଧିକ ଥର ଓ କମ୍ ପୂର୍ବାନୁମାନଯୋଗ୍ୟ ବନ୍ୟା ଆଣେ । ଏହା ଚାଷଭୂମିକୁ ନଷ୍ଟ କରେ । ଏଭଳି ପଙ୍କ ଜମା କରେ, ଯାହା କ୍ଷେତକୁ ପୋତିଦିଏ ଏବଂ ଜଳମାର୍ଗକୁ ଅବରୋଦ୍ଧ କରିଦିଏ ।
