ସନାତନ ଧର୍ମରେ ଯେକୌଣସି ପୂଜାପାଠ, ଗୃହ ପ୍ରବେଶ, ବିବାହ କିମ୍ବା ମାଙ୍ଗଳିକ କାର୍ଯ୍ୟର ଶୁଭାରମ୍ଭ କଳସ ସ୍ଥାପନାରୁ କରାଯାଏ । ଦୀପାବଳି ପରି ବଡ଼ ପର୍ବ ହେଉ, ନବରାତ୍ରିର ପବିତ୍ର ନଅ ଦିନ ହେଉ କିମ୍ବା ଘରେ କୌଣସି ସତ୍ୟନାରାୟଣ ପୂଜା, ସର୍ବପ୍ରଥମେ ପୂଜା ମଣ୍ଡପରେ କଳସ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥାଏ । କଳସକୁ ପବିତ୍ରତା, ସୁଖ-ସମୃଦ୍ଧି, ମଙ୍ଗଳ ଏବଂ ସକାରାତ୍ମକ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ । ତେବେ ପ୍ରତି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଆରମ୍ଭ କଳସରୁ ହିଁ କାହିଁକି ହୁଏ ଏବଂ ଏହା ପଛରେ ଥିବା ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା କଣ, ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ବିସ୍ତାର ଭାବେ ।
କଳସରେ ତ୍ରିଦେବଙ୍କ ବାସ
ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, କଳସରେ ତ୍ରିଦେବ ଅର୍ଥାତ୍ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ବାସ କରନ୍ତି । କୁହାଯାଏ ଯେ, କଳସର ଉପରି ଭାଗରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ଭଗବାନ ଶିବ ଏବଂ ନିମ୍ନ ଭାଗରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ବିରାଜମାନ କରିଥାନ୍ତି । ଏହି କାରଣରୁ କଳସକୁ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଏବଂ ସଂହାରର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ ମନେକରାଯାଏ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ କଳସରେ ଭରପୂର ଥିବା ଜଳ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ନଦୀର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ, ସେଥିପାଇଁ ପୂଜା ସମୟରେ ଏଥିରେ ଗଙ୍ଗାଜଳ ବା ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ଜଳ ମିଶାଇବାର ପରମ୍ପରା ରହିଛି ।
ସର୍ବପ୍ରଥମେ କାହିଁକି କରାଯାଏ କଳସ ସ୍ଥାପନ ?
ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ଯେକୌଣସି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ କଳସ ସ୍ଥାପନ କରିବାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ପରିବେଶକୁ ପବିତ୍ର ଓ ସକାରାତ୍ମକ କରିବା । ଏହାଦ୍ୱାରା ଘର ଏବଂ ପୂଜା ସ୍ଥଳରେ ଶୁଭ ଶକ୍ତିର ସଞ୍ଚାର ହେବା ସହ ନକାରାତ୍ମକତା ଦୂର ହୋଇଥାଏ । ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ, କଳସ ସ୍ଥାପନ ପରେ ହିଁ ଦେବୀ-ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବିଧିବଦ୍ଧ ଭାବେ ଆବାହନ କରାଯାଏ । ତେଣୁ ଏହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାଙ୍ଗଳିକ କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଥମ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଏହା ବି ପଢ଼ନ୍ତୁ... Yogini Ekadashi 2026: ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଘରର ଏହି ୫ଟି ସ୍ଥାନରେ ଜାଳନ୍ତୁ ଦୀପ; ବର୍ଷିବ ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅପାର କୃପା
କଳସ ଆକାରର ମହତ୍ତ୍ୱ
ଧାର୍ମିକ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ କଳସର ଗୋଲାକାର ଆକାରକୁ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି । ଏହାର ଗୋଲ ଆକାର ପୃଥିବୀ ଏବଂ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ପ୍ରତୀକ । ସେହିପରି ଏହା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଜଳ ଜୀବନ, ସୃଜନ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧିର ସୂଚନା ଦିଏ । କଳସ ଉପରେ ରଖାଯାଉଥିବା ଆମ୍ବପତ୍ର ଏବଂ ନଡ଼ିଆ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ, ଉନ୍ନତି ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ପ୍ରତୀକ ।
କଳସ ସ୍ଥାପନରୁ କି ଲାଭ ମିଳେ ?
ବିଧି-ବିଧାନ ସହ କଳସ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଘରେ ସୁଖ, ଶାନ୍ତି ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ । ପରିବାର ସଦସ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେମ ଓ ସଦ୍ଭାବନା ବଜାୟ ରହେ ଏବଂ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସୁଥିବା ସମସ୍ତ ବାଧାବିଘ୍ନ ଦୂର ହୁଏ । କଳସର ଉପସ୍ଥିତି ପୂଜାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ବଢ଼ାଇବା ସହ ଦେବୀ-ଦେବତାଙ୍କ କୃପା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ସେଥିପାଇଁ ନବରାତ୍ରି, ଗୃହ ପ୍ରବେଶ, ବିବାହ, ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାର୍ମିକ ଆୟୋଜନରେ ଏହା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ।
କଳସ ସ୍ଥାପନ ସମୟରେ ଏହି ସବୁ ଦିଗ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ରଖନ୍ତୁ:
କଳସ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ସର୍ବଦା ଏକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଚୟନ କରନ୍ତୁ । କଳସରେ ସଫା ଜଳ ଭରନ୍ତୁ ଏବଂ ସମ୍ଭବ ହେଲେ ସେଥିରେ କିଛି ବୁନ୍ଦା ଗଙ୍ଗାଜଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଶାନ୍ତୁ । ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ କଳସ ଉପରେ ଆମ୍ବପତ୍ର ରଖି ତା' ଉପରେ ଏକ ନଡ଼ିଆ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ । ମୂଳ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ କଳସର ବିଧିବଦ୍ଧ ପୂଜା କରି ଦେବୀ-ଦେବତାଙ୍କୁ ଆବାହନ କରନ୍ତୁ । ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ, କଳସ କେବଳ ଏକ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ସୃଷ୍ଟି, ସମୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଆଧାର । ଏହି କାରଣରୁ ସନାତନ ପରମ୍ପରାରେ ସବୁ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଶୁଭାରମ୍ଭ କଳସ ସ୍ଥାପନରୁ ହିଁ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ମାଙ୍ଗଳିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳତାର ସହ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
