ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୦୩/୦୪: ଛତ୍ରପତି ଶିବାଜୀ ମହାରାଜ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସର ଏଭଳି ଜଣେ ମହାନାୟକ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ବୀରତ୍ୱ ଏବଂ ସ୍ୱାଭିମାନର ପ୍ରତୀକ।୩୪୬ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ, ଆଜିର ଦିନରେ (୩ ଏପ୍ରିଲ, ୧୬୮୦), ସେ ରାୟଗଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ବୟସ ମାତ୍ର ୫୦ ବର୍ଷ ହୋଇଥିଲା। ଯଦିଓ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନେଇ ଅନେକ କଳ୍ପନାଜଳ୍ପନା ହୋଇଥାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ଇତିହାସକାରମାନେ ଶିବାଜୀ ମହାରାଜଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମତ ରଖିଛନ୍ତି।
ତେବେ ଶିବାଜୀ ମହାରାଜଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବାର୍ଷିକୀରେ ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ କିପରି ହୋଇଥିଲା। ଏହା ଏବେ ବି ଏକ ରହସ୍ୟ କାହିଁକି? ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ବିଷକ୍ରିୟା ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥିଲା ନା ପ୍ରାକୃତିକ କାରଣ ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥିଲା? ଏ ବିଷୟରେ ଐତିହାସିକମାନଙ୍କ ମତାମତ କ'ଣ?
ଶୂନ୍ୟରୁ ଶୀର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ରୋମାଞ୍ଚକ ଯାତ୍ରା
ଛତ୍ରପତି ଶିବାଜୀ ମହାରାଜ ଶୂନ୍ୟରୁ ସଫଳତାର ଶୀର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ସେ କୌଣସି ରାଜପରିବାରରୁ ଆସି ନଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚତୁରତା ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ମରାଠା ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ମୂଳଦୁଆ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ସେ ସିଧାସଳଖ ମୋଗଲ ଏବଂ ବିଜାପୁରର ଆଦିଲସାହି ଶକ୍ତିକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବିଜୟୀ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ୧୬୭୪ ମସିହାରେ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ମାତ୍ର ଛଅ ବର୍ଷ ପାଇଁ ସିଂହାସନରେ ରହିଥିଲେ। ସେ ମାତ୍ର ୫୦ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ସମୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାରଣ ବିତର୍କିତ ରହିଛି। ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ।
ହନୁମାନ ଜୟନ୍ତୀରେ ଶେଷ ନିଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ
ଅଧିକାଂଶ ଐତିହାସିକ ରେକର୍ଡ ଅନୁଯାୟୀ, ଶିବାଜୀ ମହାରାଜ ପ୍ରାକୃତିକ କାରଣରୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। କୁହାଯାଏ ଯେ ୧୬୮୦ ମାର୍ଚ୍ଚ ଶେଷ ସପ୍ତାହରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରବଳ ଜ୍ୱର ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସେ ବ୍ଲଡ୍ ଡିସେଣ୍ଟେରୀରେ ମଧ୍ୟ ପୀଡିତ ହୋଇଥିଲେ। ପ୍ରାୟ ୧୦-୧୨ ଦିନ ଅସୁସ୍ଥ ରହିବା ପରେ, ସେ ହନୁମାନ ଜୟନ୍ତୀରେ ଶେଷ ନିଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ।ଶିବାଜୀ ମହାରାଜଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ରହସ୍ୟ ଏହି କାରଣରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ଯେ ଏହା ହଠାତ୍ ହୋଇଥିଲା। ସେତେବେଳେ ରାୟଗଡ଼ ଦୁର୍ଗ ଭିତରେ ରାଜନୀତି ଜଟିଳ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ବଡ଼ ପୁଅ ସମ୍ଭାଜୀ ମହାରାଜ ପାନହାଲା ଦୁର୍ଗରେ ଥିଲେ। ଦରବାରର କିଛି ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଶିବାଜୀ ମହାରାଜଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୋୟାରାବାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତରାଧିକାରକୁ ନେଇ ମତଭେଦ ଥିଲା। ସୋୟାରାବାଇ ତାଙ୍କ ପୁଅ ରାଜାରାମଙ୍କୁ ସିଂହାସନରେ ବସାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ଏହି ପାରିବାରିକ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ଉତ୍ତେଜନା ଯୋଗୁଁ ଗୁଜବ ଉଠିଥିଲା ଯେ ମହାରାଜାଙ୍କୁ ବିଷ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ତଥାପି, ସମସାମୟିକ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ସୂତ୍ର ବିଷକ୍ରିୟାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଇତିହାସ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଯଦୁନାଥ ସରକାର କ'ଣ ଲେଖିଥିଲେ?
ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଯଦୁନାଥ ସରକାର ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକ "ଶିବାଜୀ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସମୟ" ରେ ଶିବାଜୀ ମହାରାଜଙ୍କ ଜୀବନ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ମହାରାଜଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ସେ ଲେଖିଛନ୍ତି ଯେ ସେ ବହୁତ ଦିନ ଧରି ଅସୁସ୍ଥ ଥିଲେ। ସରକାରଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଅତ୍ୟଧିକ ପରିଶ୍ରମ ଏବଂ ନିରନ୍ତର ଯୁଦ୍ଧ ଅଭିଯାନ ଯୋଗୁଁ ମହାରାଜଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଖରାପ ହୋଇଥିଲା। ସେ ପ୍ରବଳ ଜ୍ୱର ଏବଂ ଝାଡ଼ାରେ ପୀଡିତ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହା ଶେଷରେ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହୋଇଥିଲା। ଯଦୁନାଥ ସରକାର ବିଷକ୍ରିୟା ତତ୍ତ୍ୱକୁ ହାଲୁକା ଭାବରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହାକୁ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ମୃତ୍ୟୁ ବୋଲି ବିବେଚନା କରନ୍ତି।
ଆହୁରି ପଢନ୍ତୁ-ସମୁଦ୍ରରେ ବଢ଼ିବ ଭାରତର ଶକ୍ତି, ନୌସେନାରେ ସାମିଲ ହେଲା ଆଇଏନଏସ ଅରିଦମନ
ସେହିପରି ଜେମ୍ସ ଡଫ୍ ଗୁଜବକୁ ନେଇ ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକ "ଏ ହିଷ୍ଟ୍ରି ଅଫ୍ ଦି ମରାଠାସ୍"ରେ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଶିବାଜୀ ମହାରାଜଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଗୋଷ୍ଠୀବାଦ ଶୀର୍ଷରେ ଥିଲା। ଡଫ୍ ସେହି ସମୟରେ ପ୍ରସାରିତ ଗୁଜବ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ବିଷ ମିଳାଇବାର ଅଭିଯୋଗ ଆସିଥିଲା। ତଥାପି, ସେ ଏହା ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ସେତେବେଳର ସରକାରୀ ମରାଠା ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାଥମିକ ଭାବରେ ରୋଗକୁ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।
ତାଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତରେ ବିଷ ଦିଆଯାଇଥିଲା କି?
କିଛି ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକକଥା ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଲେଖାରେ ଦାବି କରାଯାଇଛି ଯେ ସୋୟାରାବାଇ ତାଙ୍କ ପୁଅର ରାଜା ଭାବରେ ସଫଳତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ମହାରାଜାଙ୍କୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବିଷ ଦେଇଥିଲେ। ତଥାପି, ଅନେକ ଇତିହାସକାର ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଯୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି ଯେ ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ ହୋଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ସମ୍ଭାଜୀ ମହାରାଜ କ୍ଷମତାକୁ ଆସିବା ପରେ ସମସ୍ତ ଦାୟୀଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତେ। ଯଦିଓ ସମ୍ଭାଜୀ ମହାରାଜ କିଛି ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥିଲେ, ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ରାଜନୈତିକ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥିଲା, ବିଷ ଦେବା ଅଭିଯୋଗରେ ନୁହେଁ।ଇତିହାସବିଦଙ୍କ ମତରେ, ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର କିଛି ସମୟ ପୂର୍ବରୁ, ଶିବାଜୀ ମହାରାଜ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ଶେଷ ନିକଟତର। ସେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଡାକି ସ୍ୱରାଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ। ସେ ରାୟଗଡ଼ ମାଟିରେ ଶେଷ ନିଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ରାଜ୍ୟରେ ଅଶାନ୍ତିକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଖବର କିଛି ଦିନ ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ତେଣୁ, ଏହା କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ ସାହସୀ ଛତ୍ରପତି ଶିବାଜୀ ମହାରାଜଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସର ଏକ ଦୁଃଖଦ ଅଧ୍ୟାୟ। କେତେକ ଏହାକୁ ଏକ ରହସ୍ୟ ବୋଲି ବିଚାର କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅଧିକାଂଶ ଐତିହାସିକ ପ୍ରମାଣ ଅସୁସ୍ଥତାକୁ ଇଙ୍ଗିତ କରେ। ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ଥିଲା ତାଙ୍କର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ନିରନ୍ତର ମାନସିକ ଏବଂ ଶାରୀରିକ ଚାପ। ଆଜି ମଧ୍ୟ, ଶିବାଜୀ ମହାରାଜଙ୍କ ଜୀବନ ଏବଂ ଆଦର୍ଶ ଆମକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ। ସେ କିପରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ତାହା ଅପେକ୍ଷା ସେ କ’ଣ ହାସଲ କରିଥିଲେ ତାହା ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେ ଏକ ଜାତିର ମୂଳଦୁଆ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ଯାହା ଆଜି ଗର୍ବର ସହିତ ଠିଆ ହୋଇଛି। ସମଗ୍ର ଦେଶ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଗର୍ବିତ।
