ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୧୫/୦୯: ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୮ ତାରିଖ ୨୦୨୫। ନେପାଳରେ ଜେନେରେସନ୍ ଜି'ର ବିପ୍ଳବ ଦେଶର ଇତିହାସକୁ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା। କେପି ଶର୍ମା ଓଲିଙ୍କ ସମେତ ନେପାଳର ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଶୀର୍ଷ ନେତାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ କ୍ୟାରିୟରରେ ପକାଇଥିଲା ପୂର୍ଣ୍ଣଛେଦ। ଅନେକ ନେତାଙ୍କୁ ଦେଶ ଛାଡିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା, ଅନେକ ନିଜ ଘର ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଥିଲେ। ସଂସଦ ଭବନ, ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ, ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭବନରେ ନିଆଁ ଜଳିଲା। ପ୍ରଥମ ଦିନରେ ହିଁ ଗୁଳିକାଣ୍ଡରେ ୧୯ ଜଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ୫୮କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ଶହ ଶହ ଲୋକ ଆହତ ହୋଇଥିଲେ। ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି ଯେ କେପି ଶର୍ମା ଓଲିଙ୍କ ସରକାର ପ୍ରଦର୍ଶନକାରୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କିପରି ବିଫଳ ହେଲା? ସରକାର ଜେନ୍ ଜି'ର ଶକ୍ତିକୁ ଚିହ୍ନିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲେ ନା ପୋଲିସ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ପ୍ରତିବାଦକୁ ଆହୁରି ତୀବ୍ର କରିଥିଲା? ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା....
୧. ସୁରକ୍ଷା ଯୋଜନା ନିର୍ମାଣରେ ସରକାରଙ୍କ ବିଫଳତା:
ନେପାଳ ସରକାର ଜେନ୍ ଜି ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ପ୍ରତିବାଦ ବିଷୟରେ ପୂର୍ବରୁ ଅବଗତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲେ। କାଠମାଣ୍ଡୁ ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଜେନ୍ ଜି'ଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସୁରକ୍ଷା ବାହିନୀକୁ ପ୍ରତିବାଦରେ ନିୟୋଜିତ କରାଯାଇ ନଥିଲା। ସେମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବାର ଦାୟିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ କନିଷ୍ଠ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ, ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ପୋଲିସ କର୍ମଚାରୀମାନେ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଗୁଳି ଚାଳନା କରିଥିଲେ, ଯାହା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ହିଂସା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା ଏବଂ ଏଥିରେ ୧୯ ଜଣଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା।
୨. ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ବିଳମ୍ବ:
ନେପାଳରେ ଜେନ୍ ଜି'ଙ୍କ ପ୍ରତିବାଦ ସମୟରେ ସରକାର କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଦେଖାଯାଇ ନଥିଲା। ୧୯ ଜଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ରମେଶ ଲେଖକ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସୁରକ୍ଷା କମିଟିର ଏକ ବୈଠକ ଡାକିଥିଲେ। ସେହି ଦିନ, ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁରକ୍ଷା ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରତିବାଦ ଉପରେ ନଜର ରଖିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ପୋଲିସ ବିଲ୍ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରିବା ପାଇଁ ସଂସଦୀୟ କମିଟି ବୈଠକରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ପ୍ରତିବାଦ ଦିନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କେପି ଶର୍ମା ଓଲିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିନଥିଲା। ସେ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଏକ ଜରୁରୀକାଳୀନ ବୈଠକରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ତଦନ୍ତ ପାଇଁ ଏକ କମିଟି ଗଠନ ଘୋଷଣା କରି କୋରମ୍ ପୂରଣ କରିଥିଲେ।
୩. ସୁରକ୍ଷା ଏଜେନ୍ସିଙ୍କ ନେତୃତ୍ବର ଅଭାବ:
ନେପାଳରେ ହୋଇଥିବା ପ୍ରତିବାଦ ସମୟରେ କୌଣସି ଉଚ୍ଚପଦସ୍ଥ ପୋଲିସ ଅଧିକାରୀ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ନଥିଲେ। କାଠମାଣ୍ଡୁ ପୋଷ୍ଟ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଏଆଇଜି ଟେକ୍ ବାହାଦୁର ତମାଙ୍ଗଙ୍କ ଅବସର ପରେ, କାଠମାଣ୍ଡୁ ଭ୍ୟାଲି ପୋଲିସ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ କାହାକୁ ନିଯୁକ୍ତି ଦିଆଯାଇ ନଥିଲା। ତେଣୁ ଯେତେବେଳେ ପରିସ୍ଥିତି ଖରାପ ହୋଇଗଲା, ପୋଲିସ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କରିବା ପାଇଁ କେହି ନଥିଲେ। ପୋଲିସ କର୍ମଚାରୀମାନେ ନିଜ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ଏବଂ ସଂସଦକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରତିବାଦକାରୀଙ୍କ ଉପରେ ସିଧାସଳଖ ଗୁଳି ଚଳାଇଥିଲେ। ଏହା ହିଂସାକୁ ଆହୁରି ଖୋଳତାଡ଼ କରିଥିଲା। ଗୁଳିଟି ମଧ୍ୟ ସିଧା ଛାତିରେ ବାଜିଥିଲା, ଅଣ୍ଟା ତଳେ ନୁହେଁ।
୪. ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କେପି ଶର୍ମା ଓଲିଙ୍କ ଆଭିମୁଖ୍ୟ:
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କେପି ଶର୍ମା ଓଲି ନେପାଳରେ ଜେନ୍ ଜି ପ୍ରତିବାଦକୁ ହାଲୁକା ଭାବରେ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରତିବାଦ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାହା ସେ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ଚରିତ୍ର ଅନୁସାରେ, ସେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ଦାୟୀ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଥମ ଦିନରେ ପୋଲିସ ଗୁଳିରେ ଏତେ ସଂଖ୍ୟାରେ ପ୍ରତିବାଦକାରୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଶୋକ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ଓଲି ଏହି ଅଶାନ୍ତି ପାଇଁ ସରକାର ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତିକୁ ଦାୟୀ କରିଥିଲେ। ପାଣି ମୁଣ୍ଡ ଉପର ଦେଇ ଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଇସ୍ତଫା ଦାବିକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିଲେ। ସାମଗ୍ରିକ ଭାବରେ, ଓଲି ଏହି ବିଫଳତାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦାୟି ଥିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପୂରଣ ପାଇଁ ଦେଶକୁ ବଳି ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।
୫. ଦୁର୍ନିୀତି ବିରୁଦ୍ଧରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା ଜନ ଅସନ୍ତୋଷ:
ନେପାଳରେ ଜେନ୍ ଜି ପ୍ରତିବାଦର ସଫଳତା ପଛରେ କେବଳ ସୁରକ୍ଷାରେ ତ୍ରୁଟି ନଥିଲା, ବରଂ ନେପାଳର ଲୋକମାନେ ଦୁର୍ନୀତି, ସରକାରୀ ସମ୍ବଳର ଅପବ୍ୟବହାର, ବଡ଼ ବଡ଼ ଦୁର୍ନୀତିରେ ସମ୍ପୃକ୍ତି ଏବଂ ନେତାଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ବିରକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରତିବାଦକୁ ନେପାଳର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଗରୁ ସମର୍ଥନ ମିଳିଥିଲା କାରଣ ଏହି ମାମଲା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା। ନେତାମାନେ ନିଜ ପକେଟ ପୂରଣ କରୁଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଦୁଇଦିନ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିଲେ।
