ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୩୧/୧୦: ଭାରତ ଏକ କୃଷି ପ୍ରଧାନ ଦେଶ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା। ଆମର ସଭ୍ୟତାର ମୂଳରେ କ୍ଷେତ, ଫସଲ ଏବଂ କୃଷକମାନଙ୍କର ଅସ୍ଥିତ୍ବ ଆବାହମାନ କାଳରୁ ରହି ଆସିଛି।ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ "ଅନ୍ନଦାତା" ଏବଂ ମାଟିକୁ "ମାଆ" ଭାବରେ ବିଚାର କରିବାର ପରମ୍ପରା ଆମ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅଂଶ ହୋଇ ରହିଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ, ଦେଶର ମାଟି ବା ମୃତ୍ତିକା ଏକ ଗମ୍ଭୀର ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହେବା ନେଇ ଚିନ୍ତା କରାଯାଉଛି। ଦେଶର ମାଟି ତାର ଜୀବନଶକ୍ତି, ଉର୍ବରତା ଏବଂ ଜୀବନ ଦାନ କ୍ଷମତା ହରାଉଛି। ଏକ ନୂଆ ଅଧ୍ୟୟନ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତର ମାଟିରେ ନାଇଟ୍ରୋଜେନ ଏବଂ ଜୈବ କାର୍ବନ ଭଳି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ବିପଜ୍ଜନକ ଭାବରେ ହ୍ରାସ ପାଇଛି।
ଦିଲ୍ଲୀ ସ୍ଥିତ ସେଣ୍ଟର ଫର୍ ସାଇନ୍ସ ଆଣ୍ଡ ଏନ୍ଭାଇରନ୍ମେଣ୍ଟ (ସିଏସ୍ଇ) ସାରା ଦେଶରୁ ମାଟି ପରୀକ୍ଷା କରି ତଥ୍ୟ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା ପରେ ଏହି ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ କରିଛି। ଫଳାଫଳ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ଦେଶର ପ୍ରାୟ ୬୪ ପ୍ରତିଶତ ମାଟିରେ ନାଇଟ୍ରୋଜେନର ଅଭାବ ରହିଥିବା ବେଳେ ୪୮.୫ ପ୍ରତିଶତ ମାଟିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ ଜୈବିକ କାର୍ବନ ଅଛି। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯେ ମାଟିରେ ଆଉ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଫସଲକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ଏବଂ ଆମକୁ ପୁଷ୍ଟିସାର ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ଶକ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ମଧ୍ୟ ଉଠୁଛି ଯେ, ଯଦି ମାଟି ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇଯାଏ ଅର୍ଥାତ୍ ଉର୍ବରତା ହରାଏ, ତେବେ ଆମ ପେଟକୁ ଦାନା ଯୋଗାଇବ କିଏ? ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଏହି ଚିନ୍ତା ବୈଜ୍ଞାନିକ, ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରକ ଏବଂ ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାରେ ପକାଇଛି।
କାହିଁକି ଏହି ଅଧ୍ୟୟନ ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ?
ସଏଲ୍ ହେଲ୍ଥ କାର୍ଡ ଯୋଜନା ୨୦୧୫ ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଯୋଜନାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ସାରା ଦେଶରେ ମାଟି ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଏବଂ ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ମାଟିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱର ସ୍ତର ବିଷୟରେ ସୂଚନା ଦେବା। ସିଏସ୍ଇ ଏହି ଯୋଜନାରୁ ସଂଗୃହୀତ ତଥ୍ୟ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଥିଲା। ୨୦୨୩ ରୁ ୨୦୨୫ ମଧ୍ୟରେ, ୧ କୋଟି ୩୦ ଲକ୍ଷ ମୃତ୍ତିକା ନମୁନା ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଏହା ଉପରେ ଆଧାର କରି ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା। ରାଜସ୍ଥାନର ନିମଲିରେ ଥିବା ଅନିଲ ଅଗ୍ରୱାଲ ପରିବେଶ ତାଲିମ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଏକ ଜାତୀୟ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଏହି ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା। "ସଷ୍ଟେନେବଲ ଫୁଡ୍ ସିଷ୍ଟମ: ଆନ୍ ଏଜେଣ୍ଡା ଫର୍ କ୍ଳାଇମେଟ-ରିକ୍ସଡ୍ ଟାଇମ୍ସ" ଶୀର୍ଷକ ଏହି ରିପୋର୍ଟ କେବଳ ପରିସଂଖ୍ୟାନ ପ୍ରଦାନ କରେ ନାହିଁ ବରଂ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଏକ ଚେତାବନୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି।
ସାର ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି ହ୍ରାସ ପାଉଛି ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍?
ଗତ କିଛି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଚାଷ, ଏକ ଲାଭର ଦୌଡ଼ରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ଚାଷୀମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ସାର ପ୍ରୟୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। କ୍ଷେତରେ ରାସାୟନିକ ଏନ୍ପିକେ ସାରର ବସ୍ତା ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ୟା ହେଉଛି ଯେ ମାଟି ଆଉ ଏହାକୁ ଶୋଷଣ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେଉନାହିଁ। ପ୍ରକୃତରେ, ମାଟି ଗଠନକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ଏହି ସାର ଏହାକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଏ। ରାସାୟନିକ ସାର ଗଛଲତାକୁ ତୁରନ୍ତ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ମାଟିର ମୂଳରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ଅଦୃଶ୍ୟ ଜୀବନରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ - ଯେପରିକି କେଞ୍ଚୁଆ, ଲାଭଦାୟକ କବକ ଏବଂ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ। ଏହି କ୍ଷୁଦ୍ର ଜୀବମାନେ ମାଟିକୁ ଉର୍ବର କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ସହିତ, ମାଟି ଜୈବିକ ଭାବରେ କ୍ଷୟ ହେବା ଆରମ୍ଭ କରେ।
ମାଟିକୁ ଉର୍ବର କରେ ଜୈବିକ କାର୍ବନ:
ଜୈବିକ କାର୍ବନକୁ ମାଟିର ଆତ୍ମା କୁହାଯାଏ। ଏହା ହେଉଛି ସେହି ଉପାଦାନ ଯାହା ମାଟିକୁ ଢିଲା କରିଥାଏ ଏବଂ ବର୍ଷା ଜଳକୁ ଧରି ରଖେ। ଏହା ମାଟିରେ ବାୟୁ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ରତାର ସନ୍ତୁଳନ ମଧ୍ୟ ବଜାୟ ରଖେ ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦ ମୂଳକୁ ପୁଷ୍ଟି ଯୋଗାଇଥାଏ। ଜୈବିକ କାର୍ବନ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହିତ ଲଢ଼ିବାରେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ। ସୁସ୍ଥ ମାଟି ଏହାର ପୃଷ୍ଠରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ କାର୍ବନକୁ ଫସାଇ ରଖେ। ଏହାକୁ କାର୍ବନ ସଂରକ୍ଷଣ କୁହାଯାଏ। ରିପୋର୍ଟରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଭାରତୀୟ ମାଟି ପ୍ରତିବର୍ଷ ୬-୭ ଟେରାଗ୍ରାମ କାର୍ବନ ସଂରକ୍ଷଣ କରିପାରିବ। ତଥାପି, ଯଦି ମାଟିରେ ଜୈବିକ କାର୍ବନ ହ୍ରାସ ପାଇବା ଜାରି ରଖେ, ତେବେ ଏହି କ୍ଷମତା ଧୀରେ ଧୀରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ। ଏହି ରିପୋର୍ଟ ପରେ, ପୃଥିବୀର ତାପମାତ୍ରା ଆହୁରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।
ମୃତ୍ତିକା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କାର୍ଡ ଯୋଜନା କେଉଁଠି ଦୁର୍ବଳ ହେଉଛି?
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ମାଟିର ୧୨ ଟି ରାସାୟନିକ ଉପାଦାନ ମାପ କରାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ କେବଳ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ମାଧ୍ୟମରେ ମାଟିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବୁଝିହେବ ନାହିଁ। ମାଟିର ଜୀବନଶକ୍ତି ଏହାର ଭୌତିକ ଗଠନ ଏବଂ ଜୈବିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ। ଜାତିସଂଘର ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ କୃଷି ସଂଗଠନ ମଧ୍ୟ ସତର୍କ କରାଇ ଦେଇଛି ଯେ ମାଟି ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କେବଳ ସେତେବେଳେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ ଯେତେବେଳେ ଏହାର ଭୌତିକ ଏବଂ ଜୈବିକ ସ୍ଥିତିକୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଏ। ଦେଶରେ ୧୪୦ ନିୟୁତ ଚାଷୀ ପରିବାର ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ କେବଳ ୧୧ ନିୟୁତ ଚାଷୀ ମୃତ୍ତିକା ପରୀକ୍ଷାର ସୁବିଧା ପାଇଛନ୍ତି। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଆଜି ମଧ୍ୟ ଅଧିକାଂଶ ଚାଷୀ ମୃତ୍ତିକା ରୋଗ ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ।
ସମାଧାନ ଅଛି, କିନ୍ତୁ କ୍ଷେତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚୁନାହିଁ:
ବାୟୋଚାରର ବ୍ୟବହାର: ବାୟୋଚାର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଉପାୟରେ ବାୟୋମାସକୁ ଗରମ କରି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଏ। ଏଥିରେ ମାଟିରେ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ରଖିବା, ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଏବଂ ମାଟିରେ କାର୍ବନକୁ ସ୍ଥିର କରିବାର କ୍ଷମତା ରହିଛି। ତଥାପି, ଭାରତରେ ଏହାର ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ନିୟମ, ମାନଦଣ୍ଡ ଏବଂ ତାଲିମ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ପଷ୍ଟ। ସମାଧାନ ଅଛି, କିନ୍ତୁ କ୍ଷେତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚି ନାହିଁ।
ଜୈବିକ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ କୃଷି: ଅନେକ ରାଜ୍ୟରେ ଏହାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଦେଶର କୃଷି ଜମିର ମାତ୍ର ୨ ପ୍ରତିଶତ ବର୍ତ୍ତମାନ ଜୈବିକ ଅଟେ। ଶିଳ୍ପ ଏବଂ ବଜାର ଚାହିଦା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁକୂଳ ନୁହେଁ।
ଫସଲ ଚକ୍ରର ପରିବର୍ତ୍ତିତ ନିୟମ: ବାରମ୍ବାର ସମାନ ଫସଲ ଲଗାଇବା ଦ୍ଵାରା ମାଟି କ୍ଷୟ ହୁଏ। ଫସଲ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ପୂରଣ କରିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଲୋପ ପାଇବାକୁ ଲାଗିଛି।
