ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୦୨/୧୦: ଆଜି ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ଦେଶ ରାଜନୀତିରେ ସରଳତା, ସତ୍ୟବାଦୀତା, ସଚ୍ଚୋଟତା, ବିନମ୍ରତା ଏବଂ ଜାତିର ଜଣେ ସଚ୍ଚା ପୁଅ ଭାବରେ ପ୍ରକୃତ ସମର୍ପଣ ଭାବନା ବିଷୟରେ କଥା ଉଠେ, ସେତେବେଳେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ନାଁ ମୁହଁକୁ ଆସେ, ତାହା ହେଉଛି ଦେଶର ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଲାଲ ବାହାଦୁର ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନାଁ। ସେ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଏପରି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ, ଯିଏ ବିବାଦର ବାହାରେ। ଶାସ୍ତ୍ରୀଜୀଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ବିଚାରଧାରାର ବିରୋଧୀ ଯେଉଁମାନେ ଥିଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରଶଂସକ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ୧୨୧ତମ ଜନ୍ମବାର୍ଷିକୀକୁ ଅକ୍ଟୋବର ୨ ତାରିଖରେ ମନାଉଛି ସାରା ଭାରତବର୍ଷ। ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜନ୍ମର ୩୫ ବର୍ଷ ପରେ, ୨ ଅକ୍ଟୋବର, ୧୯୦୪ ରେ ବାରାଣସୀ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ମୁଗଲସରାଇରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଶାସ୍ତ୍ରୀଜୀ। ଦେଶ ଗାନ୍ଧୀ ଜୟନ୍ତୀ ସହିତ ସମାନ ଦିନରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀଜୀଙ୍କ ଜନ୍ମବାର୍ଷିକୀ ପାଳନ କରୁଛି।
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଣତନ୍ତ୍ର ରହିଛି, ଏକ କୋମଳ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ କିନ୍ତୁ ଏକ ଇସ୍ପାତପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂକଳ୍ପ ସହିତ, ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ରାଜନୀତିର ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ କେସ୍ ଷ୍ଟଡି ହୋଇ ରହିବେ ଲାଲ ବାହାଦୁର ଶାସ୍ତ୍ରୀ। ଆଜି ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତି ଅଶ୍ଳୀଳତାର ସମସ୍ତ ମାନଦଣ୍ଡକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଥିବାରୁ, ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପରି ଜଣେ ନାୟକଙ୍କ ସ୍ମୃତି ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଆଶାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଛି। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଭାରତରେ ଯେଉଁ ଛାପ ଛାଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି, ତାହା ଐତିହ୍ୟ ପାଲଟିଯାଇଛି। ଯଦିଓ ଅନେକ ଲୋକ ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ବହୁତ କିଛି ଜାଣନ୍ତି, ତଥାପି ଏପରି ଜଣେ ଯୁଗଜନ୍ମାଙ୍କ ଜୟନ୍ତିରେ ଆମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଜଡ଼ିତ କିଛି ଆକର୍ଷଣୀୟ ତଥ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛୁ ଯାହା ହୁଏତ ବହୁତ କମ୍ ଲୋକ ଜାଣନ୍ତି।
* ଶ୍ରୀବାସ୍ତବ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରି ତାଙ୍କର ନାମ ଲାଲ ବାହାଦୁର ଶ୍ରୀବାସ୍ତବ ରଖାଯାଇଥିଲା। ତଥାପି, ସେ ଦେଶର ଜାତି ପ୍ରଥାକୁ ଘୃଣା କରୁଥିଲେ। ସେ ପଛୁଆ ବର୍ଗର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ସେବକ ମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟ ଆଜୀବନ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ। ୧୯୨୫ ମସିହାରେ ଯେତେବେଳେ ବାରାଣସୀର କାଶୀ ବିଦ୍ୟାପୀଠ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଡିଗ୍ରୀ ଭାବରେ "ଶାସ୍ତ୍ରୀ" ଉପାଧି ପ୍ରଦାନ କଲା, ସେ ତାଙ୍କର ନାଁ ଶ୍ରୀବାସ୍ତବରୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀ ରଖିଥିଲେ...
* ଏକ ଭୟଙ୍କର ଟ୍ରେନ୍ ଦୁର୍ଘଟଣାର ନୈତିକ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇ ଶାସ୍ତ୍ରୀଜୀଙ୍କ ରେଳମନ୍ତ୍ରୀ ପଦରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେବା ବିଷୟରେ ଅନେକ ଲୋକ ଜାଣନ୍ତି, ତଥାପି ଶାସ୍ତ୍ରୀଜୀ ହିଁ ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ହେବା ପରେ ଦୁର୍ନୀତି ବିରୋଧରେ ଲଢ଼ିବା ପାଇଁ ପ୍ରଥମ କମିଟି ମଧ୍ୟ ଗଠନ କରିଥିଲେ।
* ଥରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଚାକିରିରେ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ଶୀଘ୍ର ପଦୋନ୍ନତି ମିଳିଛି, ଏବଂ ସେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ପୁଅର ପଦୋନ୍ନତି ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଜାରି କଲେ।
* ଲାଲ ବାହାଦୁର ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଜଣେ ସାଧାରଣ ପୃଷ୍ଠଭୂମିରୁ ଆସିଥିଲେ। ପାଠପଢ଼ା ପାଇଁ ମୁଣ୍ଡରେ କପଡ଼ା ଏବଂ ବହି ଧରି ଗଙ୍ଗା ପାର ହେବାର କାହାଣୀ ଅନେକ ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ଏମିତି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ, ଯିଏ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେବା ପରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଏବଂ ଏକମାତ୍ର କାର (ଏକ ଫିଆଟ୍) କିଣିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଟଙ୍କାର ଅଭାବ ଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ₹୫,୦୦୦ ଋଣ ନେଇଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ରୁଷର ତାସକେଣ୍ଟରେ ସନ୍ଦେହଜନକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଋଣ ଅନାଦେୟ ରହିଲା ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ପାଇଁ ଏତିକି ଛାଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଲଳିତା ଶାସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ପେନସନ ବ୍ୟବହାର କରି ଋଣ ପରିଶୋଧ କରିଥିଲେ।
* ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଜୀ ଥରେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପିଲାମାନେ ତାଙ୍କର ସରକାରୀ କାରକୁ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିଛନ୍ତି। ଏହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ କଥା ଥିଲା। ସେ ଭାବୁଥିଲେ ଯେ ସରକାର ତାଙ୍କୁ ସରକାରୀ କାମ ପାଇଁ କାର ଦେଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ପରିବାରର ଜଣେ ସଦସ୍ୟ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର ବହୁତ ବଡ଼ ଭୁଲ ବୋଲି ଶାସ୍ତ୍ରୀଜୀ କହିଥିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ସେ ଶେଷରେ ସରକାରୀ ଦରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାର ଭଡ଼ା ସରକାରୀ କୋଷାଗାରରେ ଜମା କଲେ, ତା'ପରେ ଯାଇ ତାଙ୍କ ମନକୁ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା।
* ଯେତେବେଳେ ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶରେ ପୋଲିସ ଏବଂ ଟ୍ରାଫିକ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରତିବାଦକାରୀଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ବାଡ଼ି ବଦଳରେ ପାଣି ତୋପ ବ୍ୟବହାର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ସମୟରେ ହିଁ ପ୍ରଥମେ ମହିଳା କଣ୍ଡକ୍ଟରଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ଦିଆଯାଇଥିଲା।
* ଲାଲ ବାହାଦୁର ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଦେଶର ପ୍ରଥମ ବ୍ୟକ୍ତି ଯିଏ, ମରଣୋତ୍ତର ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାଗରିକ ସମ୍ମାନ ଭାରତ ରତ୍ନ ପାଇଥିଲେ।
* ଥରେ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ, ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ଏକ ରାଜ୍ୟ ଗସ୍ତ କରିବାର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଥିଲା। ସବୁକିଛି ପୂର୍ବ ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ, ଏପରି ଏକ ପରିସ୍ଥିତି ଉପୁଜିଲା ଯାହାଦ୍ବାରା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଯାତ୍ରା ବାତିଲ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲା। ସମ୍ପୃକ୍ତ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଗସ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ସେ ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଫୋନ୍ କରି ଜଣାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଯେ ସେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀର ରହିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି। ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୋ ପରି ଜଣେ ତୃତୀୟ ଶ୍ରେଣୀର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କାହିଁକି ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀର ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ହେବ?"
* ଲାଲ ବାହାଦୁର ଶାସ୍ତ୍ରୀ କେବଳ ତାଙ୍କ ସାର୍ବଜନୀନ ଜୀବନରେ ନୁହେଁ ବରଂ ତାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଏବଂ ପାରିବାରିକ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାନଦଣ୍ଡ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଆଦର୍ଶକୁ ପ୍ରତିପାଦନ କରନ୍ତି। ଯୌତୁକ ପ୍ରଥା ଉପରେ ନିଷେଧ ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏହା ଏବେ ବି ସମାଜରେ ଏକ କଦର୍ଯ୍ୟ ଅବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇ ରହିଛି। ତଥାପି, ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଜୀ ତାଙ୍କ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଘୋର ବିରୋଧୀ ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ଘର ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଯୌତୁକ ଭାବରେ କିଛି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ମନା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ ପରେ ହିଁ ସେ ଶେଷରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଖଦି ଧୋତି ପାଇଁ ରାଜି ହୋଇଥିଲେ।
* ଲାଲ ବାହାଦୁର ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀତ୍ୱର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ମାତ୍ର ୧୯ ମାସ ଥିଲା। ଏହି କମ୍ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ୧୧ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୬୬ରେ ତାସକେଣ୍ଟରେ ରହସ୍ୟମୟ ପରିସ୍ଥିତିରେ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପୂର୍ବରୁ ଦେଶର ପ୍ରଗତିରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତପୂର୍ବ ଛାପ ଛାଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ।
